{"id":3426,"date":"2020-05-13T09:51:57","date_gmt":"2020-05-13T07:51:57","guid":{"rendered":"http:\/\/www.nyje.al\/?p=3426"},"modified":"2024-09-09T16:01:47","modified_gmt":"2024-09-09T14:01:47","slug":"imperativi-gjinor-i-pandemise","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/nyje.al\/sq\/imperativi-gjinor-i-pandemise\/","title":{"rendered":"Imperativi gjinor i pandemis\u00eb"},"content":{"rendered":"<div data-elementor-type=\"wp-post\" data-elementor-id=\"3426\" class=\"elementor elementor-3426\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-2735f14f e-flex e-con-boxed wpr-particle-no wpr-jarallax-no wpr-parallax-no wpr-sticky-section-no e-con e-parent\" data-id=\"2735f14f\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-37f126a4 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"37f126a4\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p style=\"text-align: justify\"><span style=\"color: #800000;font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\"><strong>P\u00ebrkthim |13.05.2020 | nyje.al\u00a0<\/strong><\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\"><em>Komentar nga Ann Linde dhe Arancha Gonz\u0101les<\/em><\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Duke qen\u00eb se kriza nga COVID-19 i prek ndryshe burrat dhe grat\u00eb, masat p\u00ebr ta zgjidhur at\u00eb duhet t\u00eb ken\u00eb parasysh perspektiv\u00ebn gjinore. P\u00ebr grat\u00eb dhe vajzat, sht\u00ebpiaket, ato q\u00eb jan\u00eb n\u00eb frontin e par\u00eb t\u00eb sh\u00ebrbimeve sh\u00ebndet\u00ebsore dhe pun\u00ebtoret n\u00eb tregun e pun\u00ebs &#8211; t\u00eb gjitha problematikat e ndeshura n\u00eb k\u00ebto fusha, duhet t\u00eb adresohen.<\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Stockholm\/Madrid- Pavar\u00ebsisht origjin\u00ebs s\u00eb saj, gruaja \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb mbart mbi supe pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsive p\u00ebr t\u00eb mbajtur shoq\u00ebrin\u00eb bashk\u00eb, qoft\u00eb n\u00eb sht\u00ebpi, qoft\u00eb n\u00eb kujdesin sh\u00ebndet\u00ebsor, n\u00eb shkoll\u00eb, apo n\u00eb p\u00ebrkujdesin ndaj t\u00eb moshuarve. N\u00eb shum\u00eb vende t\u00eb bot\u00ebs, gruaja i kryen k\u00ebto detyra pa pages\u00eb. Madje, edhe kur k\u00ebto detyra kryhen si profesione, tendenca \u00ebsht\u00eb q\u00eb t\u00eb kryhen kryesisht prej grave, t\u00eb cilat paguhen m\u00eb pak sesa profesionet q\u00eb kryhen kryesisht nga burrat.<br \/><\/span><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Kriza e shkaktuar nga COVID-19 e ka ashp\u00ebrsuar edhe m\u00eb shum\u00eb k\u00ebt\u00eb reliev t\u00eb dallimeve gjinore. Kornizat ligjore rajonale, organizatat shum\u00ebpal\u00ebshe, dhe institucionet financiare nd\u00ebrkomb\u00ebtare duhet t\u00eb njohin faktin se grat\u00eb luajn\u00eb nj\u00eb rol kritik n\u00eb zgjidhjen e kriz\u00ebs, si rrjedhoj\u00eb do t\u00eb duhej q\u00eb n\u00eb masat e marra ndaj pandemis\u00eb dhe r\u00ebnies ekonomike t\u00eb p\u00ebrfshihet perspektiva gjinore.<\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Ne shohim tri fusha n\u00eb t\u00eb cilat vajzat dhe grat\u00eb jan\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb rrezik dhe kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr mbrojtje edhe m\u00eb t\u00eb lart\u00eb n\u00eb kriz\u00ebn aktuale.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">S\u00eb pari, p\u00ebrvoja na tregon se dhuna n\u00eb familje, dhuna seksuale dhe dhuna me baz\u00eb gjinore rritet gjithmon\u00eb p\u00ebrgjat\u00eb krizave dhe katastrofave. Kjo ndodhi p\u00ebrgjat\u00eb vitit 2014-2016 me s\u00ebmundjen e Ebola-s, n\u00eb vitin 2015-2016 me epidemin\u00eb Zika, dhe me sa duket po ndodh edhe tani. N\u00eb kushtet e karantin\u00ebs apo masave t\u00eb marra p\u00ebr izolimin n\u00eb sht\u00ebpi, grat\u00eb dhe f\u00ebmij\u00ebt q\u00eb jetojn\u00eb me burra t\u00eb dhunsh\u00ebm dhe posesiv jan\u00eb m\u00eb s\u00eb shumti t\u00eb ekspozuar ndaj nj\u00eb rreziku t\u00eb konsideruesh\u00ebm.<\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Nevoja p\u00ebr t\u00eb mb\u00ebshtetur k\u00ebto gra dhe f\u00ebmij\u00eb ve\u00e7 do t\u00eb rritet kur kriza do t\u00eb ket\u00eb p\u00ebrfunduar dhe njer\u00ebzit do t\u00eb jen\u00eb t\u00eb lir\u00eb t\u00eb l\u00ebvizin s\u00ebrisht. Na duhet t\u00eb sigurohemi q\u00eb strehat e grave dhe format e tjera t\u00eb ndihm\u00ebs e p\u00ebrkrahjes s\u00eb tyre, duhet t\u00eb mir\u00ebmbahen dhe t\u00eb p\u00ebrforcohen n\u00eb p\u00ebrputhje me nevojat e tyre. Qeverit\u00eb dhe grupet e angazhuara t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb civile duhet t\u00eb mund\u00ebsojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb burime t\u00eb tilla si sht\u00ebpit\u00eb e strehimit dhe linja k\u00ebshillimi online, mbase duke p\u00ebrdorur metoda t\u00eb reja inovative t\u00eb teknologjis\u00eb telefonike, si\u00e7 po i p\u00ebrdorin n\u00eb shum\u00eb fusha t\u00eb tjera.<\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">S\u00eb dyti, pjesa m\u00eb e madhe e atyre q\u00eb jan\u00eb n\u00eb vij\u00ebn e par\u00eb t\u00eb frontit kund\u00ebr COVID-19 jan\u00eb gra, sepse pothuaj rreth 70% e stafit t\u00eb sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb dhe sh\u00ebrbimeve sociale n\u00eb rang nd\u00ebrkomb\u00ebtar, jan\u00eb gra. Na duhet urgjentisht t\u00eb fuqizojm\u00eb grat\u00eb n\u00eb k\u00ebto profesione, duke filluar nga sigurimi i m\u00eb shum\u00eb burimeve p\u00ebr ato q\u00eb gjithashtu kan\u00eb marr\u00eb p\u00ebrsip\u00ebr p\u00ebrgjegj\u00ebsit\u00eb e pun\u00ebve t\u00eb sht\u00ebpis\u00eb. Gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb, atyre do t\u2019u shtohet edhe domosdoshm\u00ebria p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrkujdesur ndaj pjes\u00ebtar\u00ebve t\u00eb infektuar t\u00eb familjes, q\u00eb do t\u2019i ekspozoj\u00eb grat\u00eb ndaj nj\u00eb rreziku edhe m\u00eb t\u00eb madh.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Grat\u00eb gjithashtu kan\u00eb p\u00ebrqindjen m\u00eb t\u00eb lart\u00eb n\u00eb popullsin\u00eb e moshuar n\u00eb rang nd\u00ebrkomb\u00ebtar- ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebr moshat mbi 80 vje\u00e7 &#8211; ndaj \u00ebsht\u00eb potenciali p\u00ebr t\u00eb pasur numrin m\u00eb t\u00eb lart\u00eb t\u00eb pacienteve-gra. E megjithat\u00eb, ato priren t\u00eb ken\u00eb m\u00eb pak akses n\u00eb sh\u00ebrbimet sh\u00ebndet\u00ebsore sesa burrat. Edhe m\u00eb keq akoma, n\u00eb disa shtete q\u00eb kan\u00eb kaluar epidemi t\u00eb m\u00ebparshme, sh\u00ebrbimet sh\u00ebndet\u00ebsore p\u00ebr riprodhimin seksual &#8211; duke p\u00ebrfshir\u00eb dhe kujdesin prenatal dhe t\u00eb lindjes, si dhe aksesi p\u00ebr kontraceptiv\u00eb dhe abortime t\u00eb sigurta &#8211; u reduktua sapo lindi nevoja q\u00eb resurset t\u00eb rishp\u00ebrndaheshin si pasoj\u00eb e kriz\u00ebs. Nj\u00eb shkurtim i till\u00eb i fondeve shoq\u00ebrohet me pasoja shum\u00eb t\u00eb r\u00ebnda p\u00ebr grat\u00eb dhe vajzat dhe duhet t\u00eb parandalohet me \u00e7do kusht.<\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Dhe s\u00eb fundmi, grat\u00eb jan\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht t\u00eb dob\u00ebta nga ana ekonomike. Globalisht, t\u00eb ardhurat personale t\u00eb gruas jan\u00eb shum\u00eb m\u00eb t\u00eb ul\u00ebta sesa t\u00eb burrave, dhe pozicioni i tyre n\u00eb tregun e pun\u00ebs \u00ebsht\u00eb shum\u00eb her\u00eb m\u00eb pak i sigurt\u00eb. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, grat\u00eb kan\u00eb m\u00eb shum\u00eb prirjen t\u00eb jen\u00eb prind\u00ebr beqar\u00eb, si rrjedhoj\u00eb do t\u00eb jen\u00eb m\u00eb t\u00eb goditurat nga r\u00ebnia ekonomike e cila tashm\u00eb ka marr\u00eb dhen\u00eb.<\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Duke marr\u00eb parasysh k\u00ebto dallime, \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb masat e marra si kund\u00ebr-p\u00ebrgjigje ndaj kriz\u00ebs ekonomike t\u00eb jen\u00eb p\u00ebrgjigje specifike p\u00ebr situat\u00ebn e ve\u00e7ant\u00eb t\u00eb grave. Sidomos n\u00eb zonat e konflikteve dhe n\u00eb zona t\u00eb tjera n\u00eb t\u00eb cilat barazia gjinore p\u00ebrmohohet menj\u00ebher\u00eb, grat\u00eb dhe vajzat rrezikojn\u00eb t\u00eb jen\u00eb t\u00eb p\u00ebrjashtuara nga proceset vendimmarr\u00ebse, dhe potencialisht t\u00eb lihen pas krejt\u00ebsisht.<\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Ky vit sh\u00ebnon 25-vjetorin e Konferenc\u00ebs s\u00eb Kat\u00ebrt Nd\u00ebrkomb\u00ebtare mbi Gruan e Kombeve t\u00eb Bashkuara, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn komuniteti nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebrshtati <a href=\"https:\/\/www.un.org\/en\/events\/pastevents\/pdfs\/Beijing_Declaration_and_Platform_for_Action.pdf\">Deklarat\u00ebn e Pekinit dhe Platform\u00ebn e Veprimit<\/a>. Ne po k\u00ebrkojm\u00eb v\u00ebmendjen e qeverive q\u00eb t\u00eb zotohen s\u00ebrisht ndaj parimit se grat\u00eb kan\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtat t\u00eb drejta p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb efektivisht n\u00eb proceset vendimmarr\u00ebse ashtu si edhe burrat &#8211; dhe q\u00eb perspektivat e tyre duhet t\u00eb merren parasysh.<\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">N\u00eb p\u00ebrfundim, politik\u00ebb\u00ebr\u00ebsit n\u00eb t\u00eb gjitha nivelet kan\u00eb nevoj\u00eb t\u00eb d\u00ebgjojn\u00eb dhe t\u00eb angazhohen me organizatat e t\u00eb drejtave t\u00eb grave teksa formulojn\u00eb p\u00ebrgjigjet dhe masat ndaj kriz\u00ebs, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb p\u00ebrgatiten p\u00ebr at\u00eb q\u00eb po vjen. Pyetja e par\u00eb duhet t\u00eb jet\u00eb gjithmon\u00eb: A jan\u00eb grat\u00eb dhe burrat t\u00eb prekur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ndryshme nga kjo \u00e7\u00ebshtje, dhe n\u00ebse \u00ebsht\u00eb k\u00ebshtu, si mund t\u00eb arrijm\u00eb rezultate m\u00eb t\u00eb drejta?<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Ne duhet t\u00eb sigurohemi q\u00eb vajzat t\u00eb ken\u00eb aq koh\u00eb p\u00ebr t\u00eb studiuar sa kan\u00eb dhe djemt\u00eb e t\u00eb mos marrin p\u00ebrsip\u00ebr plot\u00ebsisht p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb e p\u00ebrkujdesit ndaj prind\u00ebrve apo motrave dhe v\u00ebllez\u00ebrve t\u00eb tyre. Ne duhet gjithashtu t\u00eb m\u00ebsojm\u00eb leksionet q\u00eb mor\u00ebm nga kriza e COVID-19, e cila k\u00ebrkon q\u00eb t\u00eb njohim thell\u00ebsisht se si vler\u00ebsojm\u00eb dhe paguajm\u00eb p\u00ebr kontributet e kujdesit sh\u00ebndet\u00ebsor t\u00eb grave, sh\u00ebrbimet shoq\u00ebrore, dhe ekonomin\u00eb. Si mund t\u00eb sigurohemi q\u00eb grat\u00eb t\u00eb mos jen\u00eb t\u00eb p\u00ebrjashtuara nga procese shum\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme politike tani dhe n\u00eb t\u00eb ardhmen?<\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Sot, t\u00eb gjitha vendet e bot\u00ebs po p\u00ebrballen me t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn kriz\u00eb, dhe askush nuk mund t\u2019ia dal\u00eb ndaj COVID-19 duke vepruar fillikat i vet\u00ebm. Duke q\u00ebn\u00eb se ne bashk\u00ebndajm\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn t\u00eb ardhme, t\u00eb gjith\u00eb duhet t\u00eb punojm\u00eb me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb sigurojm\u00eb nj\u00eb t\u00eb ardhme t\u00eb nd\u00ebrtuar mbi solidaritetin dhe bashk\u00ebpunimin. Qeverit\u00eb dhe Organizata e Kombeve t\u00eb Bashkuara duhet t\u00eb tregojn\u00eb \u00a0aft\u00ebsi t\u00eb larta drejtuese.<\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Ky komentar \u00ebsht\u00eb n\u00ebnshkruar nga: <em><strong>Shirley Ayorkor Botchwey<\/strong><\/em>&#8211; Ministre e Pun\u00ebve t\u00eb Jashtme dhe Integrimit Rajonal (Gana); <em><strong>K<\/strong><strong>amina Johnson-Smith<\/strong><\/em>, Ministre e Pun\u00ebve t\u00eb Jashtme dhe Ekonomis\u00eb (Xhamajk\u00eb); <em><strong>Kang Kyung-wha<\/strong>&#8211; Ministre e Pun\u00ebve t\u00eb Jashtme t\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Kores\u00eb; <\/em><strong>Retno Marsudi, <\/strong><em>Ministre e Pun\u00ebve t\u00eb Jashtme (Indonezi);<strong> Grace Naledi Mandisa Pandor <\/strong>Ministre e Marr\u00ebdh\u00ebnieve Nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe Bashk\u00ebpunimit n\u00eb Afrik\u00ebn e Jugut; <strong>Marise Payne<\/strong> Ministre e Pun\u00ebve t\u00eb Jashtme (Australi); <strong>Phumzile Mlambo-Ngcuka <\/strong>Drejtore Ekzekutive e Kombeve t\u00eb Bashkuara (UN Women); dhe <strong>Ine Marie Eriksen S\u00f8reide<\/strong> Ministre e Pun\u00ebve t\u00eb Jashtme (Norvegji). <\/em><\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">_________<\/span><br \/><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;font-size: 12pt\">Ky <span style=\"color: #008080\"><strong><a style=\"color: #008080\" href=\"https:\/\/www.project-syndicate.org\/commentary\/covid19-pandemic-gender-differences-by-ann-linde-and-arancha-gonzalez-2020-05?fbclid=IwAR0T8OVCgKYGgUrNMcqJFETkISwE3L6mMadXqaXw_1pQL39KmeyYgtE7BsU\">shkrim<\/a><\/strong><\/span> \u00ebsht\u00eb botuar me dat\u00eb 8 maj 2020, n\u00eb website-in e Project Syndicate, platform\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare ku ndahen komentimet ekonomike dhe politike mbi gjendjen aktuale t\u00eb bot\u00ebs prej shum\u00eb autor\u00ebve t\u00eb njohur nd\u00ebrkomb\u00ebtarisht p\u00ebr kontributin n\u00eb fushat e tyre.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\"><span style=\"font-family: 'times new roman', times, serif;font-size: 12pt\">P\u00ebr p\u00ebrkthimin dhe ribotimin e tij kemi respektuar t\u00eb drejtat e autorit duke marr\u00eb paraprakisht miratimin e kryeredaktor\u00ebve t\u00eb Project Syndicate<\/span>.<\/span><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>P\u00ebrkthim |13.05.2020 | nyje.al\u00a0 Komentar nga Ann Linde dhe Arancha Gonz\u0101les Duke qen\u00eb se kriza nga COVID-19 i prek ndryshe burrat dhe grat\u00eb, masat p\u00ebr ta zgjidhur at\u00eb duhet t\u00eb ken\u00eb parasysh perspektiv\u00ebn gjinore. P\u00ebr grat\u00eb dhe vajzat, sht\u00ebpiaket, ato q\u00eb jan\u00eb n\u00eb frontin e par\u00eb t\u00eb sh\u00ebrbimeve sh\u00ebndet\u00ebsore dhe pun\u00ebtoret n\u00eb tregun e pun\u00ebs &#8211; t\u00eb gjitha problematikat e ndeshura n\u00eb k\u00ebto fusha, duhet t\u00eb adresohen. Stockholm\/Madrid- Pavar\u00ebsisht origjin\u00ebs s\u00eb saj, gruaja \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb mbart mbi supe pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsive p\u00ebr t\u00eb mbajtur shoq\u00ebrin\u00eb bashk\u00eb, qoft\u00eb n\u00eb sht\u00ebpi, qoft\u00eb n\u00eb kujdesin sh\u00ebndet\u00ebsor, n\u00eb shkoll\u00eb, apo n\u00eb p\u00ebrkujdesin ndaj t\u00eb moshuarve. N\u00eb shum\u00eb vende t\u00eb bot\u00ebs, gruaja i kryen k\u00ebto detyra pa pages\u00eb. Madje, edhe kur k\u00ebto detyra kryhen si profesione, tendenca \u00ebsht\u00eb q\u00eb t\u00eb kryhen kryesisht prej grave, t\u00eb cilat paguhen m\u00eb pak sesa profesionet q\u00eb kryhen kryesisht nga burrat.Kriza e shkaktuar nga COVID-19 e ka ashp\u00ebrsuar edhe m\u00eb shum\u00eb k\u00ebt\u00eb reliev t\u00eb dallimeve gjinore. Kornizat ligjore rajonale, organizatat shum\u00ebpal\u00ebshe, dhe institucionet financiare nd\u00ebrkomb\u00ebtare duhet t\u00eb njohin faktin se grat\u00eb luajn\u00eb nj\u00eb rol kritik n\u00eb zgjidhjen e kriz\u00ebs, si rrjedhoj\u00eb do t\u00eb duhej q\u00eb n\u00eb masat e marra ndaj pandemis\u00eb dhe r\u00ebnies ekonomike t\u00eb p\u00ebrfshihet perspektiva gjinore. Ne shohim tri fusha n\u00eb t\u00eb cilat vajzat dhe grat\u00eb jan\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb rrezik dhe kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr mbrojtje edhe m\u00eb t\u00eb lart\u00eb n\u00eb kriz\u00ebn aktuale.S\u00eb pari, p\u00ebrvoja na tregon se dhuna n\u00eb familje, dhuna seksuale dhe dhuna me baz\u00eb gjinore rritet gjithmon\u00eb p\u00ebrgjat\u00eb krizave dhe katastrofave. Kjo ndodhi p\u00ebrgjat\u00eb vitit 2014-2016 me s\u00ebmundjen e Ebola-s, n\u00eb vitin 2015-2016 me epidemin\u00eb Zika, dhe me sa duket po ndodh edhe tani. N\u00eb kushtet e karantin\u00ebs apo masave t\u00eb marra p\u00ebr izolimin n\u00eb sht\u00ebpi, grat\u00eb dhe f\u00ebmij\u00ebt q\u00eb jetojn\u00eb me burra t\u00eb dhunsh\u00ebm dhe posesiv jan\u00eb m\u00eb s\u00eb shumti t\u00eb ekspozuar ndaj nj\u00eb rreziku t\u00eb konsideruesh\u00ebm. Nevoja p\u00ebr t\u00eb mb\u00ebshtetur k\u00ebto gra dhe f\u00ebmij\u00eb ve\u00e7 do t\u00eb rritet kur kriza do t\u00eb ket\u00eb p\u00ebrfunduar dhe njer\u00ebzit do t\u00eb jen\u00eb t\u00eb lir\u00eb t\u00eb l\u00ebvizin s\u00ebrisht. Na duhet t\u00eb sigurohemi q\u00eb strehat e grave dhe format e tjera t\u00eb ndihm\u00ebs e p\u00ebrkrahjes s\u00eb tyre, duhet t\u00eb mir\u00ebmbahen dhe t\u00eb p\u00ebrforcohen n\u00eb p\u00ebrputhje me nevojat e tyre. Qeverit\u00eb dhe grupet e angazhuara t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb civile duhet t\u00eb mund\u00ebsojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb burime t\u00eb tilla si sht\u00ebpit\u00eb e strehimit dhe linja k\u00ebshillimi online, mbase duke p\u00ebrdorur metoda t\u00eb reja inovative t\u00eb teknologjis\u00eb telefonike, si\u00e7 po i p\u00ebrdorin n\u00eb shum\u00eb fusha t\u00eb tjera. S\u00eb dyti, pjesa m\u00eb e madhe e atyre q\u00eb jan\u00eb n\u00eb vij\u00ebn e par\u00eb t\u00eb frontit kund\u00ebr COVID-19 jan\u00eb gra, sepse pothuaj rreth 70% e stafit t\u00eb sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb dhe sh\u00ebrbimeve sociale n\u00eb rang nd\u00ebrkomb\u00ebtar, jan\u00eb gra. Na duhet urgjentisht t\u00eb fuqizojm\u00eb grat\u00eb n\u00eb k\u00ebto profesione, duke filluar nga sigurimi i m\u00eb shum\u00eb burimeve p\u00ebr ato q\u00eb gjithashtu kan\u00eb marr\u00eb p\u00ebrsip\u00ebr p\u00ebrgjegj\u00ebsit\u00eb e pun\u00ebve t\u00eb sht\u00ebpis\u00eb. Gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb, atyre do t\u2019u shtohet edhe domosdoshm\u00ebria p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrkujdesur ndaj pjes\u00ebtar\u00ebve t\u00eb infektuar t\u00eb familjes, q\u00eb do t\u2019i ekspozoj\u00eb grat\u00eb ndaj nj\u00eb rreziku edhe m\u00eb t\u00eb madh.Grat\u00eb gjithashtu kan\u00eb p\u00ebrqindjen m\u00eb t\u00eb lart\u00eb n\u00eb popullsin\u00eb e moshuar n\u00eb rang nd\u00ebrkomb\u00ebtar- ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebr moshat mbi 80 vje\u00e7 &#8211; ndaj \u00ebsht\u00eb potenciali p\u00ebr t\u00eb pasur numrin m\u00eb t\u00eb lart\u00eb t\u00eb pacienteve-gra. E megjithat\u00eb, ato priren t\u00eb ken\u00eb m\u00eb pak akses n\u00eb sh\u00ebrbimet sh\u00ebndet\u00ebsore sesa burrat. Edhe m\u00eb keq akoma, n\u00eb disa shtete q\u00eb kan\u00eb kaluar epidemi t\u00eb m\u00ebparshme, sh\u00ebrbimet sh\u00ebndet\u00ebsore p\u00ebr riprodhimin seksual &#8211; duke p\u00ebrfshir\u00eb dhe kujdesin prenatal dhe t\u00eb lindjes, si dhe aksesi p\u00ebr kontraceptiv\u00eb dhe abortime t\u00eb sigurta &#8211; u reduktua sapo lindi nevoja q\u00eb resurset t\u00eb rishp\u00ebrndaheshin si pasoj\u00eb e kriz\u00ebs. Nj\u00eb shkurtim i till\u00eb i fondeve shoq\u00ebrohet me pasoja shum\u00eb t\u00eb r\u00ebnda p\u00ebr grat\u00eb dhe vajzat dhe duhet t\u00eb parandalohet me \u00e7do kusht. Dhe s\u00eb fundmi, grat\u00eb jan\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht t\u00eb dob\u00ebta nga ana ekonomike. Globalisht, t\u00eb ardhurat personale t\u00eb gruas jan\u00eb shum\u00eb m\u00eb t\u00eb ul\u00ebta sesa t\u00eb burrave, dhe pozicioni i tyre n\u00eb tregun e pun\u00ebs \u00ebsht\u00eb shum\u00eb her\u00eb m\u00eb pak i sigurt\u00eb. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, grat\u00eb kan\u00eb m\u00eb shum\u00eb prirjen t\u00eb jen\u00eb prind\u00ebr beqar\u00eb, si rrjedhoj\u00eb do t\u00eb jen\u00eb m\u00eb t\u00eb goditurat nga r\u00ebnia ekonomike e cila tashm\u00eb ka marr\u00eb dhen\u00eb. Duke marr\u00eb parasysh k\u00ebto dallime, \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb masat e marra si kund\u00ebr-p\u00ebrgjigje ndaj kriz\u00ebs ekonomike t\u00eb jen\u00eb p\u00ebrgjigje specifike p\u00ebr situat\u00ebn e ve\u00e7ant\u00eb t\u00eb grave. Sidomos n\u00eb zonat e konflikteve dhe n\u00eb zona t\u00eb tjera n\u00eb t\u00eb cilat barazia gjinore p\u00ebrmohohet menj\u00ebher\u00eb, grat\u00eb dhe vajzat rrezikojn\u00eb t\u00eb jen\u00eb t\u00eb p\u00ebrjashtuara nga proceset vendimmarr\u00ebse, dhe potencialisht t\u00eb lihen pas krejt\u00ebsisht. Ky vit sh\u00ebnon 25-vjetorin e Konferenc\u00ebs s\u00eb Kat\u00ebrt Nd\u00ebrkomb\u00ebtare mbi Gruan e Kombeve t\u00eb Bashkuara, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn komuniteti nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebrshtati Deklarat\u00ebn e Pekinit dhe Platform\u00ebn e Veprimit. Ne po k\u00ebrkojm\u00eb v\u00ebmendjen e qeverive q\u00eb t\u00eb zotohen s\u00ebrisht ndaj parimit se grat\u00eb kan\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtat t\u00eb drejta p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb efektivisht n\u00eb proceset vendimmarr\u00ebse ashtu si edhe burrat &#8211; dhe q\u00eb perspektivat e tyre duhet t\u00eb merren parasysh. N\u00eb p\u00ebrfundim, politik\u00ebb\u00ebr\u00ebsit n\u00eb t\u00eb gjitha nivelet kan\u00eb nevoj\u00eb t\u00eb d\u00ebgjojn\u00eb dhe t\u00eb angazhohen me organizatat e t\u00eb drejtave t\u00eb grave teksa formulojn\u00eb p\u00ebrgjigjet dhe masat ndaj kriz\u00ebs, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb p\u00ebrgatiten p\u00ebr at\u00eb q\u00eb po vjen. Pyetja e par\u00eb duhet t\u00eb jet\u00eb gjithmon\u00eb: A jan\u00eb grat\u00eb dhe burrat t\u00eb prekur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ndryshme nga kjo \u00e7\u00ebshtje, dhe n\u00ebse \u00ebsht\u00eb k\u00ebshtu, si mund t\u00eb arrijm\u00eb rezultate m\u00eb t\u00eb drejta?Ne duhet t\u00eb sigurohemi q\u00eb vajzat t\u00eb ken\u00eb aq koh\u00eb p\u00ebr t\u00eb studiuar sa kan\u00eb dhe djemt\u00eb e t\u00eb mos marrin p\u00ebrsip\u00ebr plot\u00ebsisht p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb e p\u00ebrkujdesit ndaj prind\u00ebrve apo motrave dhe v\u00ebllez\u00ebrve t\u00eb tyre. Ne duhet gjithashtu t\u00eb m\u00ebsojm\u00eb leksionet q\u00eb mor\u00ebm nga kriza e COVID-19, e cila k\u00ebrkon q\u00eb t\u00eb njohim thell\u00ebsisht se si vler\u00ebsojm\u00eb dhe paguajm\u00eb p\u00ebr kontributet e kujdesit sh\u00ebndet\u00ebsor t\u00eb grave, sh\u00ebrbimet shoq\u00ebrore, dhe ekonomin\u00eb. Si mund t\u00eb sigurohemi q\u00eb grat\u00eb t\u00eb mos jen\u00eb t\u00eb p\u00ebrjashtuara nga procese shum\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme politike tani dhe n\u00eb t\u00eb ardhmen? Sot, t\u00eb gjitha vendet e bot\u00ebs po p\u00ebrballen me t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn kriz\u00eb, dhe askush nuk mund t\u2019ia dal\u00eb<\/p>","protected":false},"author":2,"featured_media":7217,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"episode_type":"","audio_file":"","podmotor_file_id":"","podmotor_episode_id":"","cover_image":"","cover_image_id":"","duration":"","filesize":"","filesize_raw":"","date_recorded":"","explicit":"","block":"","ocean_post_layout":"right-sidebar","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"ocs-kulture-category-post-sidebar","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"on","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[5,7],"tags":[],"class_list":["post-3426","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kulture","category-opinion","entry","has-media"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nyje.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3426","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/nyje.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/nyje.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nyje.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nyje.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3426"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/nyje.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3426\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25358,"href":"https:\/\/nyje.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3426\/revisions\/25358"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nyje.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7217"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nyje.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3426"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/nyje.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3426"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/nyje.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3426"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}