{"id":2322,"date":"2019-08-24T09:27:01","date_gmt":"2019-08-24T07:27:01","guid":{"rendered":"http:\/\/www.nyje.al\/?p=2322"},"modified":"2024-09-04T11:25:51","modified_gmt":"2024-09-04T09:25:51","slug":"tjetri-jorge-luis-borges","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/nyje.al\/sq\/tjetri-jorge-luis-borges\/","title":{"rendered":"Tjetri &#8211; Jorge Luis Borges"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-post\" data-elementor-id=\"2322\" class=\"elementor elementor-2322\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-4eb6cb65 e-flex e-con-boxed wpr-particle-no wpr-jarallax-no wpr-parallax-no wpr-sticky-section-no e-con e-parent\" data-id=\"4eb6cb65\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-83c1d40 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"83c1d40\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p style=\"text-align: justify\"><span style=\"color: #993300;font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\"><strong>nyje.al | 24.08.2019 |<\/strong><\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><span style=\"color: #333300;font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\"><em>Jorge Francisco Isidoro Luis Borges u lind m\u00eb 24 gusht 1889, n\u00eb Buenos Aires. Ky tregim vjen sot me rastin e 120 vjetorit t\u00eb lindjes s\u00eb tij. \u201cTjetri\u201d, pjes\u00eb e krijimtaris\u00eb \u201cEl libro de arena\u201d (1975) \u00ebsht\u00eb shk\u00ebputur nga p\u00ebrmbledhja \u201cTregime t\u00eb zgjedhura\u201d t\u00eb Jorge Luis Borges, t\u00eb p\u00ebrkthyera nga Azem Qazimi dhe publikuar nga sht\u00ebpia botuese &#8220;Zenit&#8221;. Publikohet te Nyja me lejen e p\u00ebrkthyesit dhe botuesit.<\/em><\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\"><strong>Sh\u00ebnim i autorit p\u00ebr v\u00ebllimin \u201cEl libro de arena\u201d (1975), prej nga \u00ebsht\u00eb shk\u00ebputur tregimi \u201cTjetri\u201d<\/strong><\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\"><em>V\u00ebllimi p\u00ebrfshin tremb\u00ebdhjet\u00eb tregime. Numri \u00ebsht\u00eb i rast\u00ebsish\u00ebm, ose fatal \u2013 n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast k\u00ebto dy fjal\u00eb jan\u00eb sakt\u00ebsisht sinonime \u2013 por jo magjik. Po t\u00eb qesh\u00eb i shtr\u00ebnguar q\u00eb nga t\u00eb gjitha tregimet e mia t\u00eb zgjidhja vet\u00ebm nj\u00eb, ky, pas gjase, do t\u00eb ishte <\/em>Kongresi<em>, q\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00ebher\u00ebsh edhe tregimi im m\u00eb autobiografik (m\u00eb i pasuri n\u00eb kujtime), dhe m\u00eb imagjinativi. Nuk dua t\u00eb fsheh as parap\u00eblqimin tim p\u00ebr Librin e r\u00ebr\u00ebs. \u00cbsht\u00eb edhe nj\u00eb tregim dashurie, nj\u00eb tregim \u2018psikologjik\u2019, si dhe rr\u00ebfenja e nj\u00eb episodi dramatik n\u00eb historin\u00eb e Amerik\u00ebs s\u00eb Jugut. <\/em><\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\"><em>Nd\u00ebr k\u00ebto ushtrime t\u00eb verb\u00ebri, jam orvatur t\u2019i q\u00ebndroj besnik shembullit t\u00eb H.Xh. Uellsit p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrthurur nj\u00eb stil t\u00eb thjesht\u00eb dhe, me raste, thuajse bisedor, me nj\u00eb fabul fantastike. Emrit t\u00eb Uellsit lexuesi mund t\u2019i shtoj\u00eb sakaq edhe emrat e Suiftit dhe t\u00eb Poes, q\u00eb, aty nga 1938-a, hoqi dor\u00eb prej nj\u00eb stili tep\u00ebr t\u00eb pasur, p\u00ebr t\u00eb na l\u00ebn\u00eb trash\u00ebgim kapitujt e spras\u00ebm e t\u00eb shk\u00eblqyer t\u00eb <\/em>Rr\u00ebfenj\u00ebs s\u00eb Artur Gordon Pimit.<\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\"><em>Un\u00eb nuk shkruaj p\u00ebr nj\u00eb pakic\u00eb t\u00eb zgjedhurish, q\u00eb p\u00ebr mua s\u2019ka as edhe nj\u00eb kuptim, as p\u00ebr at\u00eb entitet t\u00eb lajkatuar platonian t\u00eb njohur si \u201cMasat\u201d. Un\u00eb nuk u z\u00eb bes\u00eb k\u00ebtyre lloj abstragimeve, q\u00eb i kan\u00eb aq p\u00ebr zem\u00ebr demagog\u00ebt. Un\u00eb shkruaj p\u00ebr veten dhe p\u00ebr miqt\u00eb e mi, un\u00eb shkruaj p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb m\u00eb t\u00eb duruesh\u00ebm kalimin e koh\u00ebs.<\/em><\/span><\/p><hr \/><p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\"><strong>TJETRI<\/strong><\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Ngjarja ndodhi n\u00eb Kembrixh, n\u00eb veri t\u00eb Bostonit, n\u00eb shkurt t\u00eb 1969-s. N\u00eb at\u00eb koh\u00eb nuk u ula q\u00eb ta shkruaja, sepse kisha frik\u00eb mos lajthisja. Tani, m\u00eb 1972, mendoj se po e hodha n\u00eb let\u00ebr, t\u00eb tjer\u00ebt do ta lexojn\u00eb si rr\u00ebfenj\u00eb; shpresoj q\u00eb me koh\u00eb t\u00eb shnd\u00ebrrohet n\u00eb rr\u00ebfenj\u00eb edhe p\u00ebr mua.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">E di se, p\u00ebr aq koh\u00eb sa zgjati, ishte e lemerishme- edhe m\u00eb e lemerishme gjat\u00eb net\u00ebve t\u00eb pagjuma q\u00eb e pasuan. Megjithat\u00eb, kjo nuk do t\u00eb thot\u00eb se rr\u00ebfimi i saj do t\u00eb prek\u00eb medoemos edhe t\u00eb tjer\u00ebt.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Ora ishte ndonja dhjet\u00eb e m\u00ebngjesit. U ula n\u00eb nj\u00eb stol ndan\u00eb lumit \u00c7arls. Nja pesqind jard\u00eb tej, n\u00eb t\u00eb djatht\u00eb, hovte nj\u00eb ngrehin\u00eb e lart\u00eb, emrin e s\u00eb cil\u00ebs nuk e m\u00ebsova dot kurr\u00eb. Avra akulli pluskonin mbi ujin e hirt\u00eb. Lumi m\u00eb cyti t\u00eb vramendesha p\u00ebr koh\u00ebn. P\u00ebr sh\u00ebmb\u00eblltyr\u00ebn mij\u00ebvje\u00e7are t\u00eb Heraklitit. Kisha fjetur paq; besoja se leksioni i pasdrek\u00ebs s\u00eb shkuar kishte arritur t\u00eb mbante zgjuar k\u00ebrsh\u00ebrin\u00eb e student\u00ebve t\u00eb mi. Nuk kishte as edhe nj\u00eb shpirt p\u00ebrqark.<\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Papandehur, m\u2019u b\u00eb (sipas psikolog\u00ebve, p\u00ebrkon me nj\u00eb gjendje lodhjeje) sikur e kisha jetuar at\u00eb \u00e7ast edhe m\u00eb par\u00eb. N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb stolit ishte ulur dikush. Do m\u00eb kishte p\u00eblqyer t\u00eb rrija vet\u00ebm, por meqen\u00ebse nuk doja t\u00eb lija mbres\u00ebn e nj\u00eb njeriu t\u00eb paafruesh\u00ebm, u p\u00ebrmbajta dhe nuk u \u00e7ova p\u00ebrnj\u00ebher\u00ebsh. Tjetri kishte filluar t\u00eb f\u00ebrsh\u00ebllente. At\u00eb grim\u00ebhere ngjau edhe e para midis gjith\u00eb atyre gj\u00ebrave shqet\u00ebsuese. Ajo q\u00eb f\u00ebrsh\u00ebllente, apo q\u00eb rrekej t\u00eb f\u00ebrsh\u00ebllente (un\u00eb nuk kam vesh p\u00ebr muzik\u00eb), ishte melodia e <em>La tapera-s, <\/em>nj\u00eb milong\u00eb e vjet\u00ebr e Elias Regulesit. Melodia m\u00eb ktheu n\u00eb nj\u00eb oborr t\u00eb Buenos Airesit, q\u00eb tani nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb, dhe te kujtimi i kush\u00ebririt tim, Alvaro Melian Lafinurit, tashm\u00eb qyshkur t\u00eb vdekur. Pastaj ia beh\u00ebn fjal\u00ebt. Qen\u00eb fjal\u00ebt e vargut t\u00eb par\u00eb. Nuk ishte z\u00ebri i Alvaros, por nj\u00eb shk\u00ebrbim i tij. Ky zbulim m\u00eb \u00e7meriti.<\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">&#8211;\u00a0 Zot\u00ebri, &#8211; thash\u00eb, duke iu drejtuar tjetrit, -jeni uruguajan apo argjentinas?<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">&#8211;\u00a0 Argjentinas, po q\u00eb m\u00eb nj\u00eb mij\u00eb e n\u00ebnt\u00ebqind e kat\u00ebrmb\u00ebdhjet\u00eb jetoj n\u00eb Gjenev\u00eb, -ma ktheu.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Pas nj\u00eb heshtjeje t\u00eb gjat\u00eb, e pyeta:<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">-N\u00eb rrug\u00ebn Melagnou shtat\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb, pran\u00eb kish\u00ebs ortodokse?<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Po, tha ai.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">-Po qe puna k\u00ebshtu, &#8211; ia thash\u00eb cop\u00eb, &#8211; ahere ju quheni Horhe Luis Borhes. Edhe un\u00eb jam Horhe Luis Borhesi. Jemi n\u00eb vitin 1969, n\u00eb qytetin e Kembrixhit.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">-Jo, -tha ai me nj\u00eb z\u00eb q\u00eb ishte i imi, vet\u00ebm se pak i larg\u00ebt.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Pas pak, ngulmoi n\u00eb t\u00eb tij\u00ebn:<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">-Un\u00eb jam k\u00ebtu n\u00eb Gjenev\u00eb, i ulur n\u00eb k\u00ebt\u00eb stol, shum\u00eb pran\u00eb Ron\u00ebs. E \u00e7uditshme \u00ebsht\u00eb se ne t\u00eb dy ngjajm\u00eb, sado q\u00eb ju jeni shum\u00eb m\u00eb i moshuar dhe krejt i thinjur.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Un\u00eb ia ktheva:<br \/><\/span><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">-Mund t\u2019jua provoj q\u00eb po them t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn. Do t\u2019ju rr\u00ebfej tani ca gj\u00ebra q\u00eb nj\u00eb i huaj s\u2019ka se si t\u2019i dij\u00eb. N\u00eb sht\u00ebpi kemi nj\u00eb kup\u00eb t\u00eb argjendt\u00eb mateje, me fron me gjarp\u00ebrnj. E ka sjell\u00eb st\u00ebrgjyshi yn\u00eb nga Peruja. Kemi dhe nj\u00eb lavaman sermi. N\u00eb garderob\u00ebn e dhom\u00ebs t\u00ebnde gjenden dy s\u00ebr\u00eb librash: tre v\u00ebllimet e <em>Nj\u00eb mij\u00eb e nj\u00eb netve<\/em> t\u00eb Leinit, me gravura e sh\u00ebnime t\u00eb imta n\u00eb fund t\u00eb \u00e7do kapitulli; fjalori latin i Kisheratit; Gjermania e Tacitit, si dhe p\u00ebrkthimi i Gordonit n\u00eb anglisht; <em>Don Kishoti<\/em> i botuar nga Garnieri; <em>Tablas de Sangre<\/em>-ja e Rivera Indartes, me kushtimin e vet\u00eb autorit; <em>Sartor Resartus<\/em>-i i Karlajit; nj\u00eb biografi e Amielit; dhe, i fshehur prapa v\u00ebllimeve t\u00eb tjer\u00eb, nj\u00eb lib\u00ebr me kapak\u00eb kartoni p\u00ebr zakonet seksuale n\u00eb Ballkan. A nuk e harrova nj\u00eb nat\u00eb n\u00eb katin e dyt\u00eb t\u00eb nj\u00eb ngrehin\u00eb n\u00eb Plas Dyburg?<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">-Dyfur, -sakt\u00ebsoi ai.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">-Bukur fort, Dyfur. S\u2019t\u00eb mjaftojn\u00eb k\u00ebto?<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">-Jo, &#8211; m\u2019u p\u00ebrgjigj. \u2013K\u00ebto q\u00eb the nuk provojn\u00eb asgj\u00eb. N\u00ebse un\u00eb tani po t\u00eb \u00ebnd\u00ebrroj, \u00ebsht\u00eb e natyrshme t\u00eb dish gjith\u00e7ka di un\u00eb. Katalogu yt, me gjith\u00eb gjat\u00ebsin\u00eb e tij, \u00ebsht\u00eb fare i kot\u00eb.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Ishte v\u00ebrejtje me vend. I thash\u00eb:<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">&#8211; N\u00ebse ky m\u00ebngjes dhe ky takim jan\u00eb p\u00ebrnj\u00ebmend \u00ebndrra, at\u00ebher\u00eb secili prej nesh ka t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb besoj\u00eb se \u00ebsht\u00eb ai q\u00eb po i \u00ebnd\u00ebrron. Ndofta kemi rreshtur s\u00eb \u00ebnd\u00ebrruari, ndofta jo. Nd\u00ebrkaq, detyra jon\u00eb e vet\u00ebkuptueshme \u00ebsht\u00eb ta pranojm\u00eb \u00ebndrr\u00ebn, ashtu si\u00e7 pranojm\u00eb dhe bot\u00ebn, lindjen e f\u00ebmij\u00ebs, shikimin dhe frym\u00ebmarrjen.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">-Po sikur \u00ebndrra t\u00eb vazhdoj\u00eb? \u2013 ma ktheu ai t\u00ebr\u00eb ankth. P\u00ebr ta qet\u00ebsuar at\u00eb dhe veten, u hoqa si njeri gjakftoft\u00eb, ndon\u00ebse nuk jam fare i till\u00eb. I thash\u00eb:<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">-\u00cbndrra ime zgjat q\u00eb prej shtat\u00ebdhjet\u00eb vjet\u00ebsh. Fundja, nuk ka njeri n\u00eb bot\u00eb q\u00eb t\u00eb mos jet\u00eb vet\u00ebm. Kjo po na ndodh edhe neve tani, ve\u00e7se jemi dy. V\u00ebrtet nuk ke d\u00ebshir\u00eb t\u00eb dish t\u00eb shkuar\u00ebn time, q\u00eb \u00ebsht\u00eb dhe e ardhmja jote?<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Ai miratoi pa b\u00ebzajtur. Vijova, disi i p\u00ebrhumbur.<\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">-N\u00ebna \u00ebsht\u00eb sh\u00ebndosh\u00eb e mir\u00eb n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e saj n\u00eb Karkas i Maip\u00fa, n\u00eb Buenos Aires, por babai ka ndonja tridhjet\u00eb vjet q\u00eb ka vdekur. Vdiq nga zemra. Hemiplegia<sup>1<\/sup> e h\u00ebngri t\u00eb gjall\u00eb; dora e tij e majt\u00eb, p\u00ebrkund\u00ebr t\u00eb djatht\u00ebs, sh\u00ebmb\u00ebllente me dor\u00ebn e nj\u00eb f\u00ebmije mbi at\u00eb t\u00eb nj\u00eb vigani. Vdiq duke e d\u00ebshiruar vdekjen, por pa u ankuar. Gjyshja jon\u00eb u shua n\u00eb po at\u00eb dhom\u00eb. Disa dit\u00eb p\u00ebrpara se t\u00eb vdiste, na mblodhu t\u00eb gjith\u00ebve dhe na tha: \u201cUn\u00eb jam nj\u00eb plak\u00eb q\u00eb po vdes shum\u00eb-shum\u00eb ngadal\u00eb. Askush t\u00eb mos trishtohet p\u00ebr nj\u00eb gj\u00eb kaq t\u00eb natyrshme.\u201d Motra jote, Nora, \u00ebsht\u00eb martuar dhe ka dy djem. Meq\u00eb ra fjala, si jan\u00eb nga sht\u00ebpia?<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">-Shum\u00eb mir\u00eb. Babai nuk i l\u00eb ato shakat\u00eb e tij antifetare. Mbr\u00ebm\u00eb m\u00eb tha se Jezui u ngjante gua\u00e7ove <sup>2<\/sup><span style=\"text-decoration: underline\"><sup>,<\/sup><\/span> t\u00eb cil\u00ebve nuk u p\u00eblqejn\u00eb ujemet, ndaj dhe predikoi me an\u00eb parabolash.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Si ngurroi nj\u00eb grim\u00ebher\u00eb, m\u00eb pyeti:<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">-\u00c7\u2019kemi nga ty?<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">-Nuk e di se sa libra do t\u00eb shkruash, di vet\u00ebm q\u00eb do t\u00eb jen\u00eb t\u00eb shumt\u00eb. Do shkruash poezi, q\u00eb do t\u00eb t\u00eb falin nj\u00eb k\u00ebnaq\u00ebsi q\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt nuk do ta kuptojn\u00eb, dhe tregime t\u00eb nj\u00eb natyre disi fantastike. Ashtu si yt at\u00eb dhe t\u00eb af\u00ebrm t\u00eb tjer\u00eb, edhe ti do t\u00eb jap\u00ebsh m\u00ebsim. M\u2019u b\u00eb qejfi q\u00eb s\u2019m\u00eb pyeti p\u00ebr d\u00ebshtimin apo suksesin e librave t\u00eb tij. Vijova me ton t\u00eb ndryshuar:<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">-Sa p\u00ebr historin\u00eb, dije se u b\u00eb edhe nj\u00eb luft\u00eb tjet\u00ebr, thuajse midis t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebve kund\u00ebrshtar\u00eb. Franca nuk e duroi gjat\u00eb zgjedh\u00ebn; Anglia dhe Amerika luftuan kund\u00ebr nj\u00eb diktatori gjerman me emrin Hitler \u2013 beteja ciklike e Vaterlos\u00eb. Aty nga viti 1946 Buenos Airesi lindi nj\u00eb tjet\u00ebr Rosas, q\u00eb ngjante shum\u00eb me kush\u00ebririn ton\u00eb. M\u00eb 1955, provinca e Kordob\u00ebs u \u00e7lirua prej nesh, ashtu si Entre Rioja nj\u00eb shekull m\u00eb par\u00eb. Tani pun\u00ebt po ven\u00eb shum\u00eb keq. Rusia po shtin n\u00eb dor\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn; Amerika, e frenuar prej bestytnis\u00eb s\u00eb demokracis\u00eb, nuk e mbledh dot mendjen p\u00ebr t\u2019u kthyer n\u00eb perandori. \u00c7do dit\u00eb q\u00eb kalon, vendi yn\u00eb po b\u00ebhet gjithnj\u00eb e m\u00eb provincial. Po b\u00ebhet m\u00eb provincial dhe m\u00eb kapadai, si t\u00eb ishte i verb\u00ebr. Nuk do t\u00eb \u00e7uditesha sikur n\u00eb shkollat tona m\u00ebsimi i latinishtes t\u00eb z\u00ebvend\u00ebsohej prej guaranis\u00eb.<sup>3<\/sup><\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Vura re se thuajse s\u2019m\u00eb d\u00ebgjonte. Frika zanafillore e nj\u00eb gj\u00ebje t\u00eb pamundur, q\u00eb megjithat\u00eb dukej e v\u00ebrtet\u00eb, e kishte \u00e7meritur. Mua, q\u00eb s\u2019kam qen\u00eb kurr\u00eb baba, m\u2019u dhimbs ky djalosh i ngrat\u00eb, m\u00eb i af\u00ebrt se nj\u00eb bir prej mishit tim. Pash\u00eb q\u00eb shtr\u00ebngonte nd\u00ebr duar nj\u00eb lib\u00ebr, ndaj dhe e pyeta \u00e7\u2019lib\u00ebr ishte.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">&#8211;<em>I pushtuari<\/em> a, sikund\u00ebr besoj, <em>Djajt\u00eb, <\/em>e Fjodor Dostojevskit, &#8211; m\u2019u p\u00ebrgjigj, jo pa nj\u00ebfar\u00eb krenarie t\u00eb kot\u00eb.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\"><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\"><\/a><\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">-M\u00eb \u00ebsht\u00eb zbehur n\u00eb kujtes\u00eb. Si t\u00eb duket?<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Dhe me t\u00eb shqiptuar k\u00ebto fjal\u00eb, e kuptova se pyetja ishte blasfemi.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">-Mjeshtri rus, &#8211; shpalli ai, &#8211; e ka zhbiruar m\u00eb mir\u00eb nga t\u00eb gjith\u00eb shpirtin sllav.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Kjo shkarje n\u00eb retorik\u00eb ishte nj\u00eb prov\u00eb e qart\u00eb se ai e kishte rifituar qet\u00ebsin\u00eb e bjerr\u00eb.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">E pyeta se \u00e7\u2019vepra t\u00eb tjera t\u00eb mjeshtrit kishte lexuar.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">P\u00ebrmendi dy a tri syresh e, nd\u00ebr to, edhe <em>Kipcin<\/em>.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Pastaj e pyeta n\u00ebse ishte n\u00eb gjendje t\u2019i shquante personazhet e tij qartazi prej nj\u00ebri-tjetrit, ashtu si\u00e7 mund t\u2019i shquash, fjalavjen, personazhet e Xhozef Konradit, dhe n\u00eb kishte nd\u00ebrmend t\u00eb vijonte studimin e veprave t\u00eb Dostojevskit.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">&#8211; \u00c7\u2019\u00ebsht\u00eb e v\u00ebrteta, jo, &#8211; m\u2019u p\u00ebrgjigj.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">E pyeta se \u00e7far\u00eb kishte n\u00eb duar dhe m\u2019u p\u00ebrgjigj se po p\u00ebrpiqej t\u00eb shkruante nj\u00eb lib\u00ebr me vjersha, t\u00eb cilin do ta titullonte <em>Himne t\u00eb Kuqe<\/em> ose <em>Ritme t\u00eb kuqe<\/em>.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">-E pse jo? \u2013 ia ktheva. \u2013 Mund t\u2019u referohesh disa paraardh\u00ebsve t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm. Vargjeve t\u00eb rimta t\u00eb Ruben Darios dhe k\u00ebng\u00ebs s\u00eb hirt\u00eb t\u00eb Verlenit.<\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Pa ma v\u00ebn\u00eb veshin, sqaroi se libri i tij do t\u2019i thurte lavde v\u00ebllaz\u00ebrimit t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb njer\u00ebzve. Poeti i koh\u00ebs son\u00eb, vijoi, nuk duhet t\u2019ia kthej\u00eb shpin\u00ebn epok\u00ebs s\u00eb tij.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">U mendova nj\u00eb grim\u00eb dhe pastaj e pyeta n\u00ebse v\u00ebrtet e ndjente veten v\u00eblla me t\u00eb gjith\u00eb; p\u00ebr shembull, me t\u00eb gjith\u00eb sip\u00ebrmarr\u00ebsit e varrimeve, me postjer\u00ebt, polumbar\u00ebt, mjeran\u00ebt, memec\u00ebt e k\u00ebshtu me rradh\u00eb. M\u2019u p\u00ebrgjigj se libri i tij i referohej miz\u00ebris\u00eb s\u00eb t\u00eb shtypurve dhe t\u00eb d\u00ebbuarve.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">-Miz\u00ebria jote e t\u00eb shtypurve dhe e t\u00eb d\u00ebbuarve, &#8211; ia ktheva, &#8211; s\u2019\u00ebsht\u00eb ve\u00e7se nj\u00eb abstraksion. Vet\u00ebm individ\u00ebt ekzistojn\u00eb, n\u00eb ekzistoft\u00eb v\u00ebrtet ndokush. <em>Njeriu i djesh\u00ebm nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb ai i sotmi<\/em>, ka th\u00ebn\u00eb greku. Ne t\u00eb dy, ulur n\u00eb k\u00ebt\u00eb stol n\u00eb Gjenev\u00eb a Kembrixh, jemi prova p\u00ebr k\u00ebt\u00eb.<\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Ngjarjet e paharrueshme nuk kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr fraza t\u00eb paharrueshme, p\u00ebrve\u00e7se n\u00eb faqet e historis\u00eb. N\u00eb \u00e7astin e vdekjes njeriu orvatet t\u00eb sjell\u00eb nd\u00ebr mend vet\u00ebtimthi f\u00ebminin\u00eb; p\u00ebrpara se t\u00eb sulen n\u00eb betej\u00eb, ushtar\u00ebt bisedojn\u00eb p\u00ebr lluc\u00ebn a rreshterin. Gjendja jon\u00eb ishte unike dhe, sinqerisht, qem\u00eb t\u00eb pap\u00ebrgatitur p\u00ebr t\u00eb. Sikund\u00ebr pritej, biseduam p\u00ebr let\u00ebrsin\u00eb; druaj se nuk thash\u00eb asgj\u00eb m\u00eb shum\u00eb nga \u00e7\u2019u them zakonisht gazetave<em>. Alter egoja<\/em> im besonte n\u00eb trillimin a zbulimin e metaforave t\u00eb reja; un\u00eb, n\u00eb ato metafora q\u00eb u p\u00ebrkojn\u00eb prirjeve t\u00eb brendshme dhe t\u00eb dallueshme, dhe q\u00eb p\u00ebrfytyrimi yn\u00eb i tumir. Pleq\u00ebrin\u00eb dhe per\u00ebndimet, \u00ebndrrat dhe jet\u00ebn, rrjedh\u00ebn e koh\u00ebs dhe t\u00eb ujit. E shpreha k\u00ebt\u00eb mendim, q\u00eb vite m\u00eb von\u00eb ai do ta v\u00ebr\u00eb n\u00eb krye t\u00eb nj\u00eb libri.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Thuajse s\u2019m\u00eb d\u00ebgjonte. Befas, tha:<\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">-N\u00ebse ti ke qen\u00eb v\u00ebrtet un\u00eb, at\u00ebher\u00eb si e shpjegon q\u00eb e ke harruar takimin t\u00ebnd me nj\u00eb zot\u00ebri t\u00eb moshuar, q\u00eb m\u00eb 1918 t\u00eb tha se, po ashtu, ishte Borhesi?<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Nuk e kisha parashikuar k\u00ebt\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi. Iu p\u00ebrgjigja pa qen\u00eb fort i bindur:<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">-Mbase takimi ishte aq i \u00e7uditsh\u00ebm, sa vendosa ta harroj.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Pastaj m\u00eb pyeti t\u00ebr\u00eb droj\u00eb:<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">-Si je me kujtes\u00ebn?<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Kuptova se p\u00ebr nj\u00eb djalosh t\u00eb ri q\u00eb s\u2019i ka mbushur ende t\u00eb nj\u00ebzetat, nj\u00eb burr\u00eb mbi t\u00eb shtat\u00ebdhjetat ishte pothuajse nj\u00eb i vdekur.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">-Shpesh i sh\u00ebmb\u00ebllen harres\u00ebs, &#8211; ia ktheva, &#8211; por ende i kryen detyrat q\u00eb i kan\u00eb ngarkuar. Po studioj anglosaksonishten dhe m\u00eb duhet ta pranoj se nuk jam i fundit i klas\u00ebs.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Biseda jon\u00eb po zgjaste ca si tep\u00ebr p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb \u00ebnd\u00ebrr.\u00a0 Papandehur m\u00eb lindi nj\u00eb ide.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">-Mund t\u00eb ta provoj menj\u00ebher\u00eb q\u00eb s\u2019po m\u00eb \u00ebnd\u00ebrron, &#8211; i thash\u00eb. \u2013Verma veshin dhe d\u00ebgjoje mir\u00eb k\u00ebt\u00eb varg, q\u00eb ti, me sa m\u00eb kujtohet, ende nuk e ke lexuar. Dhe recitova ngadal\u00eb vargun e famsh\u00ebm: <em>L\u2019hydre \u2013 univers tordant son corps \u00e9caill\u00e9 d\u2019astres. <\/em><\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">E ndjeva trandjen e tij thuajse t\u00eb tmerrshme. E p\u00ebrs\u00ebriti me gjysm\u00eb z\u00ebri, duke shijuar \u00e7donj\u00ebr\u00ebn prej atyre fjal\u00ebve t\u00eb shk\u00eblqyera.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">-E v\u00ebrtet\u00eb, &#8211; u lig\u00ebshtua. \u2013 S\u2019kam p\u00ebr t\u00eb shkruar kurr\u00eb nj\u00eb varg t\u00eb till\u00eb.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Hygoi na kish pajtuar.<\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">M\u00eb kujtohet se p\u00ebrpara k\u00ebsaj, ai recitoi me zjarr at\u00eb pjes\u00eb t\u00eb shkurt\u00ebr, ku Uollt Uitmani kujton nj\u00eb nat\u00eb t\u00eb kaluar ndan\u00eb detit dhe qe p\u00ebrnj\u00ebmend i lumtur.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">-Uitmani i thuri lavde asaj nate, &#8211; v\u00ebrejta un\u00eb, -ngaq\u00eb e d\u00ebshironte, por ajo nuk ka ngjar\u00eb v\u00ebrtet. Poezia fiton n\u00ebse e kundrojm\u00eb si shprehje t\u00eb gjakimit, dhe jo si mbres\u00eb t\u00eb nj\u00eb ngjarjeje t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb. M\u00eb v\u00ebshtronte goj\u00eb\u00e7ap\u00ebluar.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">-Ti nuk e njeh at\u00eb! \u2013 klithi. \u2013 Uitmani nuk \u00ebsht\u00eb i zoti t\u00eb g\u00ebnjej\u00eb.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Nj\u00eb gjysm\u00eb shekulli nuk kalon ashtu kot. Nga biseda p\u00ebr njer\u00ebzit, leximet e zakonshme dhe shijet tona t\u00eb ndryshme, nxura se nuk mund ta kuptonim nj\u00ebri-tjetrin. Ishim shum\u00eb t\u00eb ngjash\u00ebm, por, nj\u00ebher\u00ebsh, fare t\u00eb ndrysh\u00ebm. Nuk e g\u00ebnjenim dot veten; n\u00eb k\u00ebto kushte, bashk\u00ebbisedimi ishte pothuajse i pamundur. Secili prej nesh ishte karikatura e tjetrit. Gjendja qe tep\u00ebr anormale p\u00ebr t\u00eb zgjatur m\u00eb shum\u00eb. K\u00ebshillimi dhe diskutimi ishin fare t\u00eb kot\u00eb, sepse ai ishte i d\u00ebnuar t\u00eb b\u00ebhej njeriu q\u00eb jam un\u00eb sot.<\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Befas, m\u2019u kujtua nj\u00eb trill i Kollrixhit. Dikush \u00ebnd\u00ebrron sikur p\u00ebrshkon parajs\u00ebn dhe se, si d\u00ebshmi, i falin nj\u00eb lule. Kur zgjohet, lulja \u00ebsht\u00eb aty. Nj\u00eb trill i ngjash\u00ebm m\u00eb erdhi nd\u00ebr mend dhe mua.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">-D\u00ebgjo, &#8211; i thash\u00eb. \u2013 A ke para me vete?<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">-Po, &#8211; u p\u00ebrgjigj. Kam ca. Sonte kam ftuar p\u00ebr dark\u00eb te <em>Krokodili <\/em>Simon Ji\u00e7linskin.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">-Thuaji Simonit se do t\u00eb punoj\u00eb si mjek n\u00eb Karuzh\u00eb dhe se do t\u2019i ec\u00eb grur\u00eb\u2026tani m\u00eb jep nj\u00eb monedh\u00eb.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Nxori tri skuda sermi dhe ca t\u00eb shkoqura. Pa e kuptuar, m\u00eb zgjati nj\u00eb skud.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Un\u00eb i lash\u00eb n\u00eb dor\u00eb nj\u00eb prej atyre kartmonedhave amerikane, q\u00eb pavarsisht vler\u00ebs, kan\u00eb t\u00eb gjitha t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn madh\u00ebsi. E v\u00ebshtroi t\u00ebr\u00eb lakmi.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">-S\u2019ka mund\u00ebsi, &#8211; klithi. \u2013 Mban dat\u00ebn e nj\u00eb mij\u00eb e n\u00ebnt\u00ebqind e gjasht\u00ebdhjet\u00eb e kat\u00ebr.<\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">(Ca muaj m\u00eb von\u00eb, dikush m\u00eb tha se kartmonedhat nuk kan\u00eb dat\u00eb.)\u00a0 Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb mrekulli, dhe ngjarjet e mrekullueshme jan\u00eb t\u00eb llahtarshme. D\u00ebshmitar\u00ebt e ringjalljes s\u00eb Lazarit duhet t\u00eb jen\u00eb p\u00ebrdatur. Fundja, s\u2019kemi ndryshuar fare, mendova. S\u2019na u ndan\u00eb referencat librore.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Kartmonedh\u00ebn e grisi, kurse monedhat i futi n\u00eb xhep. Un\u00eb vendosa ta hidhja timen n\u00eb lum\u00eb. Teksa kridhej n\u00eb lumin e argjendt\u00eb, harku i monedh\u00ebs s\u00eb sermt\u00eb do kish mundur t\u2019i shtonte tregimit tim nj\u00eb sh\u00ebmb\u00eblltyr\u00eb shk\u00eblqimtare, por s\u2019qe e th\u00ebn\u00eb.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Iu p\u00ebrgjigja se kur e mbinatyrshmja p\u00ebrs\u00ebritet, rresht s\u00eb qeni e llahtarshme. Propozova q\u00eb t\u00eb takoheshim s\u00ebrish t\u00eb nes\u00ebrmen n\u00eb po at\u00eb stol, q\u00eb ekzistonte nj\u00ebher\u00ebsh n\u00eb koh\u00eb dhe hap\u00ebsira t\u00eb ndryshme.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Pranoi menj\u00ebher\u00eb dhe, pa i hedhur syt\u00eb or\u00ebs, tha se ishte von\u00eb p\u00ebr n\u00eb takim. G\u00ebnjenim, dhe k\u00ebt\u00eb e dinim q\u00eb t\u00eb dy. I thash\u00eb se do vinin t\u00eb m\u00eb merrnin.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">-T\u00eb t\u00eb marrin? \u2013m\u00eb pyeti.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">-Po, Kur t\u00eb arrish n\u00eb mosh\u00ebn time, thuajse do ta kesh humbur fare shikimin. Do t\u00eb shquash s\u00ebrish t\u00eb verdh\u00ebn, dritat dhe hijet. Mos u shqet\u00ebso. Verbimi i ngadalsh\u00ebm nuk \u00ebsht\u00eb tragjedi. Sh\u00ebmb\u00ebllen m\u00eb shum\u00eb me nj\u00eb muzgullim t\u00eb avasht\u00eb.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">U ndam\u00eb pa e prekur nj\u00ebri-tjetrin. T\u00eb nes\u00ebrmen, un\u00eb nuk dola n\u00eb park. As ai.<\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Kam menduar gjat\u00eb p\u00ebr at\u00eb takim, q\u00eb nuk ia kam treguar askujt gjer m\u00eb sot. Besoj se e kam zbuluar t\u00eb fsheht\u00ebn. Takimi ishte i v\u00ebrtet\u00eb, vet\u00ebm se tjetri bisedoi me mua n\u00eb \u00ebnd\u00ebrr, ndaj dhe e harroi; un\u00eb, nga ana tjet\u00ebr, bisedova me t\u00eb n\u00eb zhgj\u00ebnd\u00ebrr, ndaj dhe kujtimi i asaj bisede m\u00eb p\u00ebrndjek akoma. Tjetri m\u00eb \u00ebnd\u00ebrroi mua, por jo tamam mua. Tani e kuptoj se ai \u00ebnd\u00ebrroi dat\u00ebn e paqen\u00eb mbi dollar.<\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">____________________________<\/span><br \/><span style=\"font-size: 14pt;font-family: georgia, palatino, serif\"><em>[1] Hemiplegia: paraliz\u00eb e nj\u00ebr\u00ebs an\u00eb t\u00eb trupit (sh\u00ebnim i p\u00ebrkthyesit).<\/em><\/span><br \/><span style=\"font-size: 14pt;font-family: georgia, palatino, serif\"><em>[1] Gua\u00e7o: kauboj i pampave t\u00eb Amerik\u00ebs s\u00eb Jugut.<\/em><\/span><br \/><span style=\"font-size: 14pt;font-family: georgia, palatino, serif\"><em>[1] Guarani: gjuha e guaranive, popull indian i Amerik\u00ebs s\u00eb Jugut, q\u00eb jeton n\u00eb Paraguaj dhe Bolivi.<\/em><\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\"><strong><em>*Sh\u00ebnim: Falenderojm\u00eb botuesin Krenar Zejno dhe p\u00ebrkthyesin Azem Qazimi q\u00eb pranuan dhe lejuan publikimin e k\u00ebtij tregimi n\u00eb gazet\u00ebn ton\u00eb.\u00a0<\/em><\/strong><\/span><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>nyje.al | 24.08.2019 | Jorge Francisco Isidoro Luis Borges u lind m\u00eb 24 gusht 1889, n\u00eb Buenos Aires. Ky tregim vjen sot me rastin e 120 vjetorit t\u00eb lindjes s\u00eb tij. \u201cTjetri\u201d, pjes\u00eb e krijimtaris\u00eb \u201cEl libro de arena\u201d (1975) \u00ebsht\u00eb shk\u00ebputur nga p\u00ebrmbledhja \u201cTregime t\u00eb zgjedhura\u201d t\u00eb Jorge Luis Borges, t\u00eb p\u00ebrkthyera nga Azem Qazimi dhe publikuar nga sht\u00ebpia botuese &#8220;Zenit&#8221;. Publikohet te Nyja me lejen e p\u00ebrkthyesit dhe botuesit. Sh\u00ebnim i autorit p\u00ebr v\u00ebllimin \u201cEl libro de arena\u201d (1975), prej nga \u00ebsht\u00eb shk\u00ebputur tregimi \u201cTjetri\u201d V\u00ebllimi p\u00ebrfshin tremb\u00ebdhjet\u00eb tregime. Numri \u00ebsht\u00eb i rast\u00ebsish\u00ebm, ose fatal \u2013 n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast k\u00ebto dy fjal\u00eb jan\u00eb sakt\u00ebsisht sinonime \u2013 por jo magjik. Po t\u00eb qesh\u00eb i shtr\u00ebnguar q\u00eb nga t\u00eb gjitha tregimet e mia t\u00eb zgjidhja vet\u00ebm nj\u00eb, ky, pas gjase, do t\u00eb ishte Kongresi, q\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00ebher\u00ebsh edhe tregimi im m\u00eb autobiografik (m\u00eb i pasuri n\u00eb kujtime), dhe m\u00eb imagjinativi. Nuk dua t\u00eb fsheh as parap\u00eblqimin tim p\u00ebr Librin e r\u00ebr\u00ebs. \u00cbsht\u00eb edhe nj\u00eb tregim dashurie, nj\u00eb tregim \u2018psikologjik\u2019, si dhe rr\u00ebfenja e nj\u00eb episodi dramatik n\u00eb historin\u00eb e Amerik\u00ebs s\u00eb Jugut. Nd\u00ebr k\u00ebto ushtrime t\u00eb verb\u00ebri, jam orvatur t\u2019i q\u00ebndroj besnik shembullit t\u00eb H.Xh. Uellsit p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrthurur nj\u00eb stil t\u00eb thjesht\u00eb dhe, me raste, thuajse bisedor, me nj\u00eb fabul fantastike. Emrit t\u00eb Uellsit lexuesi mund t\u2019i shtoj\u00eb sakaq edhe emrat e Suiftit dhe t\u00eb Poes, q\u00eb, aty nga 1938-a, hoqi dor\u00eb prej nj\u00eb stili tep\u00ebr t\u00eb pasur, p\u00ebr t\u00eb na l\u00ebn\u00eb trash\u00ebgim kapitujt e spras\u00ebm e t\u00eb shk\u00eblqyer t\u00eb Rr\u00ebfenj\u00ebs s\u00eb Artur Gordon Pimit. Un\u00eb nuk shkruaj p\u00ebr nj\u00eb pakic\u00eb t\u00eb zgjedhurish, q\u00eb p\u00ebr mua s\u2019ka as edhe nj\u00eb kuptim, as p\u00ebr at\u00eb entitet t\u00eb lajkatuar platonian t\u00eb njohur si \u201cMasat\u201d. Un\u00eb nuk u z\u00eb bes\u00eb k\u00ebtyre lloj abstragimeve, q\u00eb i kan\u00eb aq p\u00ebr zem\u00ebr demagog\u00ebt. Un\u00eb shkruaj p\u00ebr veten dhe p\u00ebr miqt\u00eb e mi, un\u00eb shkruaj p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb m\u00eb t\u00eb duruesh\u00ebm kalimin e koh\u00ebs. TJETRI Ngjarja ndodhi n\u00eb Kembrixh, n\u00eb veri t\u00eb Bostonit, n\u00eb shkurt t\u00eb 1969-s. N\u00eb at\u00eb koh\u00eb nuk u ula q\u00eb ta shkruaja, sepse kisha frik\u00eb mos lajthisja. Tani, m\u00eb 1972, mendoj se po e hodha n\u00eb let\u00ebr, t\u00eb tjer\u00ebt do ta lexojn\u00eb si rr\u00ebfenj\u00eb; shpresoj q\u00eb me koh\u00eb t\u00eb shnd\u00ebrrohet n\u00eb rr\u00ebfenj\u00eb edhe p\u00ebr mua. E di se, p\u00ebr aq koh\u00eb sa zgjati, ishte e lemerishme- edhe m\u00eb e lemerishme gjat\u00eb net\u00ebve t\u00eb pagjuma q\u00eb e pasuan. Megjithat\u00eb, kjo nuk do t\u00eb thot\u00eb se rr\u00ebfimi i saj do t\u00eb prek\u00eb medoemos edhe t\u00eb tjer\u00ebt. Ora ishte ndonja dhjet\u00eb e m\u00ebngjesit. U ula n\u00eb nj\u00eb stol ndan\u00eb lumit \u00c7arls. Nja pesqind jard\u00eb tej, n\u00eb t\u00eb djatht\u00eb, hovte nj\u00eb ngrehin\u00eb e lart\u00eb, emrin e s\u00eb cil\u00ebs nuk e m\u00ebsova dot kurr\u00eb. Avra akulli pluskonin mbi ujin e hirt\u00eb. Lumi m\u00eb cyti t\u00eb vramendesha p\u00ebr koh\u00ebn. P\u00ebr sh\u00ebmb\u00eblltyr\u00ebn mij\u00ebvje\u00e7are t\u00eb Heraklitit. Kisha fjetur paq; besoja se leksioni i pasdrek\u00ebs s\u00eb shkuar kishte arritur t\u00eb mbante zgjuar k\u00ebrsh\u00ebrin\u00eb e student\u00ebve t\u00eb mi. Nuk kishte as edhe nj\u00eb shpirt p\u00ebrqark. Papandehur, m\u2019u b\u00eb (sipas psikolog\u00ebve, p\u00ebrkon me nj\u00eb gjendje lodhjeje) sikur e kisha jetuar at\u00eb \u00e7ast edhe m\u00eb par\u00eb. N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb stolit ishte ulur dikush. Do m\u00eb kishte p\u00eblqyer t\u00eb rrija vet\u00ebm, por meqen\u00ebse nuk doja t\u00eb lija mbres\u00ebn e nj\u00eb njeriu t\u00eb paafruesh\u00ebm, u p\u00ebrmbajta dhe nuk u \u00e7ova p\u00ebrnj\u00ebher\u00ebsh. Tjetri kishte filluar t\u00eb f\u00ebrsh\u00ebllente. At\u00eb grim\u00ebhere ngjau edhe e para midis gjith\u00eb atyre gj\u00ebrave shqet\u00ebsuese. Ajo q\u00eb f\u00ebrsh\u00ebllente, apo q\u00eb rrekej t\u00eb f\u00ebrsh\u00ebllente (un\u00eb nuk kam vesh p\u00ebr muzik\u00eb), ishte melodia e La tapera-s, nj\u00eb milong\u00eb e vjet\u00ebr e Elias Regulesit. Melodia m\u00eb ktheu n\u00eb nj\u00eb oborr t\u00eb Buenos Airesit, q\u00eb tani nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb, dhe te kujtimi i kush\u00ebririt tim, Alvaro Melian Lafinurit, tashm\u00eb qyshkur t\u00eb vdekur. Pastaj ia beh\u00ebn fjal\u00ebt. Qen\u00eb fjal\u00ebt e vargut t\u00eb par\u00eb. Nuk ishte z\u00ebri i Alvaros, por nj\u00eb shk\u00ebrbim i tij. Ky zbulim m\u00eb \u00e7meriti. &#8211;\u00a0 Zot\u00ebri, &#8211; thash\u00eb, duke iu drejtuar tjetrit, -jeni uruguajan apo argjentinas? &#8211;\u00a0 Argjentinas, po q\u00eb m\u00eb nj\u00eb mij\u00eb e n\u00ebnt\u00ebqind e kat\u00ebrmb\u00ebdhjet\u00eb jetoj n\u00eb Gjenev\u00eb, -ma ktheu. Pas nj\u00eb heshtjeje t\u00eb gjat\u00eb, e pyeta: -N\u00eb rrug\u00ebn Melagnou shtat\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb, pran\u00eb kish\u00ebs ortodokse? Po, tha ai. -Po qe puna k\u00ebshtu, &#8211; ia thash\u00eb cop\u00eb, &#8211; ahere ju quheni Horhe Luis Borhes. Edhe un\u00eb jam Horhe Luis Borhesi. Jemi n\u00eb vitin 1969, n\u00eb qytetin e Kembrixhit. -Jo, -tha ai me nj\u00eb z\u00eb q\u00eb ishte i imi, vet\u00ebm se pak i larg\u00ebt. Pas pak, ngulmoi n\u00eb t\u00eb tij\u00ebn: -Un\u00eb jam k\u00ebtu n\u00eb Gjenev\u00eb, i ulur n\u00eb k\u00ebt\u00eb stol, shum\u00eb pran\u00eb Ron\u00ebs. E \u00e7uditshme \u00ebsht\u00eb se ne t\u00eb dy ngjajm\u00eb, sado q\u00eb ju jeni shum\u00eb m\u00eb i moshuar dhe krejt i thinjur. Un\u00eb ia ktheva: -Mund t\u2019jua provoj q\u00eb po them t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn. Do t\u2019ju rr\u00ebfej tani ca gj\u00ebra q\u00eb nj\u00eb i huaj s\u2019ka se si t\u2019i dij\u00eb. N\u00eb sht\u00ebpi kemi nj\u00eb kup\u00eb t\u00eb argjendt\u00eb mateje, me fron me gjarp\u00ebrnj. E ka sjell\u00eb st\u00ebrgjyshi yn\u00eb nga Peruja. Kemi dhe nj\u00eb lavaman sermi. N\u00eb garderob\u00ebn e dhom\u00ebs t\u00ebnde gjenden dy s\u00ebr\u00eb librash: tre v\u00ebllimet e Nj\u00eb mij\u00eb e nj\u00eb netve t\u00eb Leinit, me gravura e sh\u00ebnime t\u00eb imta n\u00eb fund t\u00eb \u00e7do kapitulli; fjalori latin i Kisheratit; Gjermania e Tacitit, si dhe p\u00ebrkthimi i Gordonit n\u00eb anglisht; Don Kishoti i botuar nga Garnieri; Tablas de Sangre-ja e Rivera Indartes, me kushtimin e vet\u00eb autorit; Sartor Resartus-i i Karlajit; nj\u00eb biografi e Amielit; dhe, i fshehur prapa v\u00ebllimeve t\u00eb tjer\u00eb, nj\u00eb lib\u00ebr me kapak\u00eb kartoni p\u00ebr zakonet seksuale n\u00eb Ballkan. A nuk e harrova nj\u00eb nat\u00eb n\u00eb katin e dyt\u00eb t\u00eb nj\u00eb ngrehin\u00eb n\u00eb Plas Dyburg? -Dyfur, -sakt\u00ebsoi ai. -Bukur fort, Dyfur. S\u2019t\u00eb mjaftojn\u00eb k\u00ebto? -Jo, &#8211; m\u2019u p\u00ebrgjigj. \u2013K\u00ebto q\u00eb the nuk provojn\u00eb asgj\u00eb. N\u00ebse un\u00eb tani po t\u00eb \u00ebnd\u00ebrroj, \u00ebsht\u00eb e natyrshme t\u00eb dish gjith\u00e7ka di un\u00eb. Katalogu yt, me gjith\u00eb gjat\u00ebsin\u00eb e tij, \u00ebsht\u00eb fare i kot\u00eb. Ishte v\u00ebrejtje me vend. I thash\u00eb: &#8211; N\u00ebse ky m\u00ebngjes dhe ky takim jan\u00eb p\u00ebrnj\u00ebmend \u00ebndrra, at\u00ebher\u00eb secili prej nesh ka t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb besoj\u00eb se \u00ebsht\u00eb ai q\u00eb po i \u00ebnd\u00ebrron. Ndofta kemi rreshtur s\u00eb<\/p>","protected":false},"author":2,"featured_media":17582,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"episode_type":"","audio_file":"","podmotor_file_id":"","podmotor_episode_id":"","cover_image":"","cover_image_id":"","duration":"","filesize":"","filesize_raw":"","date_recorded":"","explicit":"","block":"","ocean_post_layout":"right-sidebar","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"ocs-kulture-category-post-sidebar","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"on","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[5,4],"tags":[],"class_list":["post-2322","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kulture","category-kryenyje","entry","has-media"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nyje.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2322","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/nyje.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/nyje.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nyje.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nyje.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2322"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/nyje.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2322\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24913,"href":"https:\/\/nyje.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2322\/revisions\/24913"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nyje.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media\/17582"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nyje.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2322"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/nyje.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2322"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/nyje.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2322"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}