{"id":11583,"date":"2021-11-01T14:39:32","date_gmt":"2021-11-01T12:39:32","guid":{"rendered":"https:\/\/nyje.al\/?p=11583"},"modified":"2024-09-16T14:59:36","modified_gmt":"2024-09-16T12:59:36","slug":"nata-e-te-shumteve-fije-drite-jete-e-pasosshme","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/nyje.al\/sq\/nata-e-te-shumteve-fije-drite-jete-e-pasosshme\/","title":{"rendered":"Nata e t\u00eb Shumt\u00ebve: Fije, Drit\u00eb, Jet\u00eb e Pasosshme!"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-post\" data-elementor-id=\"11583\" class=\"elementor elementor-11583\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-2a1166b e-flex e-con-boxed wpr-particle-no wpr-jarallax-no wpr-parallax-no wpr-sticky-section-no e-con e-parent\" data-id=\"2a1166b\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-3953d531 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"3953d531\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p style=\"text-align: justify\"><span style=\"color: #800000;font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\"><strong>Nebi Bardhoshi | 01.11.2021 | nyje.al<\/strong><\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-11588 size-full\" src=\"http:\/\/nyje.al\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/foto-3.png\" alt=\"Bathore, 1 nentor 2018, fotografi nga Nebi Bardhoshi.\" width=\"887\" height=\"532\" srcset=\"https:\/\/nyje.al\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/foto-3.png 887w, https:\/\/nyje.al\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/foto-3-768x461.png 768w, https:\/\/nyje.al\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/foto-3-18x12.png 18w, https:\/\/nyje.al\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/foto-3-300x180.png 300w\" sizes=\"(max-width: 887px) 100vw, 887px\" \/> <span style=\"font-family: arial, helvetica, sans-serif;font-size: 12pt;color: #999999\">Bathore, 1 n\u00ebntor 2018, fotografi nga Nebi Bardhoshi.<\/span><\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">P\u00ebr <em>Nat<\/em><em>\u00ebn e t<\/em><em>\u00eb <\/em><em>Shumt\u00ebve<\/em> pakkush ka shkruar n\u00eb etnografin\u00eb shqiptare, e nd\u00ebrkoh\u00eb t\u00eb dh\u00ebna historike ka jo pak. K\u00ebtu do t\u00eb ndalem vet\u00ebm te disa reflektime mbi \u00e7far\u00eb kam v\u00ebzhguar deri m\u00eb tash n\u00eb terren. Kjo pjes\u00ebz vjen si pjes\u00eb e nj\u00eb projekti k\u00ebrkimor q\u00eb e kam quajtur p\u00ebrkoh\u00ebsisht &#8220;<em>Etnografi e prehjes<\/em>&#8220;. P\u00ebrpiqem me hulumtu ato zona kohore n\u00eb kultur\u00eb, ku njer\u00ebzit besojn\u00eb se bota e pasosshme me at\u00eb t\u00eb sosshmen afrohen gati sa p\u00ebr t\u2019u takuar.<\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\"><strong>Koha e vjesht\u00ebs. Koh\u00ebsi p\u00ebr p\u00ebrmallje me k\u00ebt\u00eb bot\u00eb<\/strong><\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">N\u00ebntori ofron nj\u00ebfar\u00eb nd\u00ebrmjet\u00ebsie koh\u00ebsish. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb nd\u00ebrmjet\u00ebz. Nj\u00eb kalim drejt dimrit. Nj\u00eb vjesht\u00eb q\u00eb po lihet pas. P\u00ebr disa vise dimri vjen m\u00eb shpejt. Nata \u00ebsht\u00eb m\u00eb e gjat\u00eb, dita \u00ebsht\u00eb m\u00eb e shkurt\u00ebr. Ajo shkon prap\u00eb duke u shkurtuar. Gjethet kan\u00eb r\u00ebn\u00eb. Vijojn\u00eb t\u00eb bien. Frytet piqen. Rakia e re ka dal\u00eb. Pak ver\u00eb e re, ose si musht ia ka beh\u00eb. Bag\u00ebtia ka do koh\u00eb q\u00eb iu \u00ebsht\u00eb kthyer v\u00ebrriave. Bereqeti \u00ebsht\u00eb mbledhur. Njer\u00ebzit mblidhen m\u00eb shum\u00eb rreth votr\u00ebs. Fillon e ndizet zjarri. Dikush e ka festu fest\u00ebn e fisit, dik\u00eb tjet\u00ebr e pret. Fiset festojn\u00eb m\u00eb s\u00eb shumti n\u00eb pjes\u00ebn e dyt\u00eb t\u00eb vitit. Prej mesit t\u00eb mesit t\u00eb ver\u00ebs, Sh\u00ebn Maris\u00eb e deri n\u00eb prag t\u00eb pranver\u00ebs. Bashk\u00eb me festat e fisit, fetohen dit\u00ebt e shenjta t\u00eb Kish\u00ebs. Edhe festat e Fisit, lusin t\u00eb shenjt\u00ebn e fes\u00eb. M\u00eb mir\u00eb me qen\u00eb mir\u00eb edhe me or\u00eb e zan\u00eb e Krisht.\u00a0 Kur fillon dita me ra, nata fllon me \u00e7ue krye, e kur ke vendos mos me luajt truall sipas stin\u00ebve, por jet\u00ebn me e lidh me tok\u00ebn, fisin, e zotin, at\u00ebher\u00eb, \u00ebsht\u00eb mir\u00eb me nda dhe koh\u00ebn kur me u lut, e si me u lut. Me lidh\u00eb fije me veten, zotin e natyr\u00ebn. Kultura \u00ebsht\u00eb edhe nj\u00eb t\u00ebr\u00ebsi fijesh. Fijet nd\u00ebrthuren, thuren, k\u00ebrthuren.<\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Me nj\u00eb e dy n\u00ebntor katolik\u00ebt kujtojn\u00eb t\u00eb shumt\u00ebt e gjith\u00eb t\u00eb shenjt\u00ebt. Jo vet\u00ebm n\u00eb Shqip\u00ebri, por gjer\u00ebsisht. <em>&#8220;T\u00eb gjith\u00eb t\u00eb shenjt\u00ebt\u2019 , <\/em>jan\u00eb shnd\u00ebrruar t\u00eb till\u00eb nga shpallja e njohja prej Kish\u00ebs. T\u00eb shumt\u00ebt. Si\u00e7 edhe fjala thot\u00eb, jan\u00eb t\u00eb gjith\u00eb shpirtrat e atyre q\u00eb kan\u00eb nd\u00ebrruar jet\u00eb. Edhe p\u00ebr ta mbahet mesh\u00eb, q\u00eb shpirtrat e tyre t\u00eb pushojn\u00eb n\u00eb paqe. N\u00eb paqen e p\u00ebrjetshme. M\u00eb duket sikur ndarja n\u00eb mes t\u00eb gjith\u00eb shpirtrave dhe t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb shenjt\u00ebve, jan\u00eb dy shenja historike. T\u00eb dyja me koh\u00eb, me periudha e dometh\u00ebnie historike. E para duket sikur i p\u00ebrgjigjet nj\u00eb koh\u00eb m\u00eb t\u00eb hershme, e dyta m\u00eb e von\u00eb. Dikush mendon se t\u00eb shumt\u00ebt kan\u00eb lidhje me t\u00eb par\u00ebt. Ndoshta t\u00eb shumt\u00ebt jan\u00eb nj\u00eb kategori tjet\u00ebr. Ata nuk jan\u00eb vet\u00ebm themeluesit, t\u00eb par\u00ebt e fisit, jan\u00eb <strong><em>t\u00eb shumt\u00ebt<\/em><\/strong>. P\u00ebr t\u00eb <em>Gjith\u00eb t\u00eb Shenjt\u00ebt<\/em>, disa thon\u00eb q\u00eb prej shekullit t\u00eb shtat\u00eb pati nj\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr strukturim institucional. T\u00eb tjer\u00eb japin data t\u00eb tjera. Disa, t\u00eb shumtit i th\u00ebrrasin <em>t\u00eb shuemit<\/em>&#8211; si t\u00eb shuarit. N\u00eb t\u00eb folmen e p\u00ebrditshme, sidomos sa m\u00eb n\u00eb mal\u00ebsi, njer\u00ebzit ta thon\u00eb qart\u00eb se t\u00eb shumit apo t\u00eb shumtit jan\u00eb gjith\u00eb ata q\u00eb kan\u00eb nd\u00ebrrruar jet\u00eb. \u00cbsht\u00eb prap\u00eb mir\u00eb me e lan\u00eb hapur shtegun e interpretimeve historiciste, po aq dhe antropologjike. Ndoshta ka nj\u00eb formul\u00eb q\u00eb ka pas q\u00ebllim pajtimin. Me dat\u00eb 1 lutjet e p\u00ebrkujtimet shkojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb shpirtrat, e me dat\u00eb 2 vet\u00ebm p\u00ebr <em>t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb\u00a0 shenjt\u00ebt<\/em>.<\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Dit\u00ebn e par\u00eb, pra me 1 n\u00ebntor kujtohen t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb par\u00ebt. Nderimi i t\u00eb par\u00ebve, b\u00ebhet disa duarsh n\u00eb kultur\u00ebn tradicionale. Ata nderohen si an\u00ebtar\u00eb \u00a0t\u00eb bashk\u00ebsis\u00eb si t\u00ebr\u00ebsi, si bashk\u00ebsi sociale q\u00eb jeton n\u00eb at\u00eb bot\u00eb. N\u00eb bot\u00ebn ku t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb gjall\u00ebt do t\u00eb shkojn\u00eb. Jo pak kultura tradicionale shohin lidhje mes bot\u00ebve, e bashk\u00ebsin\u00eb e kan\u00eb par\u00eb mes t\u00eb gjall\u00ebve, t\u00eb atyre q\u00eb kan\u00eb nd\u00ebrruar jet\u00eb dhe atyre q\u00eb do t\u00eb vijn\u00eb. P\u00ebr nj\u00eb ateist, ky \u00ebsht\u00eb iluzion, bestytni, edhe gj\u00eb e kot\u00eb, e p\u00ebr nj\u00eb besimtar, n\u00eb k\u00ebt\u00eb jet\u00eb njeriu \u00ebsht\u00eb thjesht\u00eb nj\u00eb vizitor, nj\u00eb kalimtar n\u00ebp\u00ebr prova t\u00eb ndryshme. T\u00eb dy pal\u00ebt bien dakord, se n\u00eb k\u00ebt\u00eb bot\u00eb njeriu \u00ebsht\u00eb i p\u00ebrkohsh\u00ebm. Ateisti ngul k\u00ebmb\u00eb te arsyeja, besimtari te besimi. Nganj\u00ebher\u00eb q\u00ebndrimet nd\u00ebrthuren, nganj\u00ebher\u00eb dikush quan besimin si arsye, e tjetri arsyen si besim. N\u00eb kultur\u00ebn e p\u00ebrditshme, gjen plot besimtar\u00eb q\u00eb nuk besojn\u00eb n\u00eb jet\u00ebn e p\u00ebrtejme. Takon edhe ateist\u00eb q\u00eb kan\u00eb d\u00ebshir\u00eb t\u00eb besojn\u00eb n\u00eb nj\u00eb jet\u00eb t\u00eb amshueme. Edhe ateist\u00eb, edhe besimtar\u00eb kam takuar n\u00eb dit\u00ebn e t\u00eb shumt\u00ebve. T\u00eb dy pal\u00ebt kan\u00eb nderim p\u00ebr t\u00eb af\u00ebrmit e tyre q\u00eb kan\u00eb nd\u00ebrruar jet\u00eb. Nganj\u00ebher\u00eb kujtohen s\u00eb bashku. Nganj\u00ebher\u00eb t\u00eb shenjt\u00eb konsiderohen t\u00eb gjith\u00eb at\u00eb q\u00eb pranuan krishtin, e k\u00ebshtu si shpirtra t\u00eb pranuar, t\u00eb shumt\u00ebt kthehen n\u00eb t\u00eb shenjt\u00eb.<\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Ka lutje p\u00ebr shpirtrat e t\u00eb shumt\u00ebve. Lutje p\u00ebr shpirtin e secilit q\u00eb e ka l\u00ebshuar k\u00ebt\u00eb bot\u00eb m\u00eb par\u00eb. Kujtes\u00eb e kujtime p\u00ebr jet\u00ebt e nd\u00ebrruara. Lutje, heshtje, qirinj. Qirinj, e dikur &#8220;fije&#8221;. Si fije, si qirinj, si d\u00ebshmi q\u00eb jeta \u00ebsht\u00eb n\u00eb fije, se jeta \u00ebsht\u00eb si fije, se shkon e nuk shkon p\u00ebrfije. Fija \u00ebsht\u00eb qiri. K\u00ebto lutje jan\u00eb p\u00ebr <strong><em>t\u00eb shumtit<\/em><\/strong>\u00a0 dhe nj\u00ebherazi e ndoshta m\u00eb shum\u00eb\u00a0 <strong><em>p\u00ebr t\u00eb paktit<\/em><\/strong>. T\u00eb shumtit b\u00ebhen atje ku koha pezullohet &#8211; n\u00eb p\u00ebrjet\u00ebsi. Lutja, e drejtuar prej secilit, por m\u00eb shum\u00eb kur meshtohet nga nj\u00eb at\u00eb, k\u00ebrkon me nd\u00ebrmjetsu. \u00c7far\u00eb? Me nd\u00ebrmjet\u00ebsu kalimin sa m\u00eb t\u00eb leht\u00eb, mos ngecjen <span style=\"color: #000000\"><em><strong>n\u00eb<\/strong><\/em> <em><strong>nd\u00ebrmjet\u00ebsi &#8211; n\u00eb purgator<\/strong>.<\/em><\/span> Me nd\u00ebrmjet\u00ebsu, mund\u00ebsin\u00eb e faljes s\u00eb m\u00ebkateve t\u00eb atyre q\u00eb mbeten n\u00eb mes dy bot\u00ebve. Nj\u00eb k\u00ebrkes\u00eb me leht\u00ebsu shpirtin e t\u00eb par\u00ebve t\u00eb mb\u00ebrritur n\u00eb at\u00eb bot\u00eb. T\u00eb par\u00ebt jan\u00eb i madh e i vog\u00ebl. Ndoshta lutja ma e p\u00ebrshpirt\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt, q\u00eb kan\u00eb nd\u00ebrruar jet\u00eb. P\u00ebr <strong><em>t\u00eb<\/em> <em>Pakt\u00ebt<\/em><\/strong>, e t\u00eb mpaksurit n\u00eb koh\u00eb, kujtesa kryesore \u00ebsht\u00eb &#8220;p\u00ebrkoh\u00ebsia&#8221; n\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb. Nj\u00eb k\u00ebrkes\u00eb p\u00ebr t&#8217;i dh\u00ebn\u00eb vetes mund\u00ebsin\u00eb p\u00ebr t\u00eb par\u00eb se sa shpejt kalon kjo jet\u00eb. \u201cThjesht mysafir jemi n\u00eb k\u00ebt\u00eb jet\u00eb\u201d, &#8211; m\u00eb thoshte nj\u00eb varrmih\u00ebs teksa sistemonte varrin e dikujt.<\/span><\/p><p><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\"><img decoding=\"async\" class=\"wp-image-11587 size-full\" src=\"http:\/\/nyje.al\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Foto-nga-Nebi-Bardhoshi.png\" alt=\"Bathore, 1 nentor 2018, fotografi nga Nebi Bardhoshi.\" width=\"1020\" height=\"743\" srcset=\"https:\/\/nyje.al\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Foto-nga-Nebi-Bardhoshi.png 1020w, https:\/\/nyje.al\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Foto-nga-Nebi-Bardhoshi-768x559.png 768w, https:\/\/nyje.al\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Foto-nga-Nebi-Bardhoshi-16x12.png 16w, https:\/\/nyje.al\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Foto-nga-Nebi-Bardhoshi-300x219.png 300w\" sizes=\"(max-width: 1020px) 100vw, 1020px\" \/> <span style=\"font-size: 12pt;color: #999999\">Bathore, 1 n\u00ebntor 2018, fotografi nga Nebi Bardhoshi.<\/span><\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Dit\u00ebn e t\u00eb shumt\u00ebve njer\u00ebzit shkojn\u00eb nd\u00ebr varre. Nganj\u00ebher\u00eb shkojn\u00eb dit\u00eb m\u00eb para p\u00ebr ta pastruar varrin e t\u00eb par\u00ebve t\u00eb tyre. Nganj\u00ebher\u00eb, e secil\u00ebn dit\u00eb m\u00eb shum\u00eb sot paguajn\u00eb edhe dik\u00eb tjet\u00ebr. Sot t\u00eb af\u00ebrmit jetojn\u00eb larg nj\u00ebri-tjetrit. Dikur njer\u00ebzit shkonin nd\u00ebr varre kur fillonte t\u00eb sosej dita. Si\u00e7 shkurtohet dita. Si\u00e7 soset jeta. N\u00eb Kam\u00ebz [Bathore] njer\u00ebzit shkojn\u00eb paradite nd\u00ebr varre. Ose m\u00eb sakt\u00eb shkojn\u00eb val\u00eb- val\u00eb. Nj\u00eb pjes\u00eb e mir\u00eb, shkojn\u00eb her\u00ebt sepse duhet t\u00eb kapin dhe dit\u00ebn e pun\u00ebs. Pjesa m\u00eb e madhe paradite rreth or\u00ebs 11-13. Nga mesdita vjen nj\u00eb prift e mbahet nj\u00eb mesh\u00eb. Mbahet mesh\u00eb p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb shpirtrat dhe shpirtrat e t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb shenjt\u00ebve. Ka nj\u00eb vend t\u00eb posa\u00e7\u00ebm thuajse n\u00eb mes t\u00eb varrezave katolike. Nj\u00eb pjes\u00eb e njer\u00ebzve mblidhen p\u00ebr mesh\u00eb. T\u00eb tjer\u00eb vijojn\u00eb t\u00eb rrin\u00eb te varret e familjar\u00ebve t\u00eb tyre. S&#8217;ka zhurm\u00eb. D\u00ebgjohen hapa, e folur e p\u00ebrvujtur e nd\u00ebrthurur me nj\u00ebfar\u00eb epizmi. D\u00ebgjon shprehje e sjellje gati si dit\u00eb ngush\u00ebllimi. Nderohen shpirtrat, Krishti. D\u00ebshira \u00ebsht\u00eb me pas jet\u00eb t\u00eb pasosshme e n\u00eb drit\u00eb. Pra nuk \u00ebsht\u00eb fest\u00eb. \u00cbsht\u00eb dit\u00eb p\u00ebr nderim, p\u00ebrkujtim, reflektim. Secili m\u00eb s\u00eb pari shkon te varri i familjar\u00ebve t\u00eb vet. Varret n\u00eb Kam\u00ebz jan\u00eb thuajse t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb rinj. Jan\u00eb n\u00eb mosh\u00ebn e ardhjes s\u00eb banor\u00ebve n\u00eb k\u00ebto an\u00eb. Forma e tyre nuk ndeshet r\u00ebndom n\u00eb Shqip\u00ebri. Jan\u00eb kryesisht varre familjare. Disa jan\u00eb nd\u00ebrtuar n\u00eb tok\u00eb dhe me nj\u00eb mbuloj\u00eb mermeri, t\u00eb tjer\u00eb jan\u00eb gjys\u00ebm n\u00eb tok\u00eb e gjys\u00ebm n\u00eb sip\u00ebrfaqe. Ka prej tyre n\u00eb form\u00eb sht\u00ebpize. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb tradit\u00eb, e nd\u00ebrthurur me mund\u00ebsin\u00eb, shijen, besimet e t\u00eb gjall\u00ebve. Mundet me pas edhe varre personale.<\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Njer\u00ebzit q\u00eb vin\u00eb nd\u00ebr varre nuk vin\u00eb duarbosh. Vin\u00eb me t\u00eb dhanme p\u00ebr shpirt. Aty sillet raki, moll\u00eb, g\u00ebshtenja, buk\u00eb. Por ka dhe m\u00eb, e k\u00ebto duket se jan\u00eb t\u00eb dhanme t\u00eb reja q\u00eb vin\u00eb nd\u00ebr varre. Sjellin portokaj, mandarina, karamele, biskota, edhe pije freskuese. Nganj\u00ebher\u00eb vijn\u00eb me cigare. Nganjeher\u00eb edhe e ndezin nj\u00eb cigare dhe e l\u00ebn\u00eb te koka e nj\u00eb burri q\u00eb e kishte pir\u00eb duhanin. Vijn\u00eb me lule. Me lule plastike. Njer\u00ebzit i duan ngjyrat e q\u00ebndrueshm\u00ebrin\u00eb e tyre. Pik\u00ebrisht ato q\u00eb un\u00eb s&#8217;i dua. T\u00eb gjitha k\u00ebto vihen mbi varrin familjar apo personal. <em>T\u00eb dhanmet<\/em> p\u00ebr shpirt vihen mbi varre e n\u00eb varr. Mbi varre kur varret jan\u00eb t\u00eb mbuluar me mermer dhe jan\u00eb t\u00eb shtrir\u00eb.\u00a0 N\u00eb varr, kur varri \u00ebsht\u00eb si sht\u00ebpiz\u00eb. Njer\u00ebzit hyjn\u00eb aty brenda kur varri \u00ebsht\u00eb sht\u00ebpiz\u00eb. Nganj\u00ebher\u00eb njer\u00ebzit e din\u00eb sakt\u00ebsisht dhe vendin ku do t\u00eb varrosen vet\u00eb. E jan\u00eb aty. Si shenj\u00eb q\u00eb jan\u00eb mes dy bot\u00ebve. Jan\u00eb n\u00eb kalim. Kur varret jan\u00eb t\u00eb shtrira, dhe kan\u00eb ardhur disa an\u00ebtar\u00eb t\u00eb familjes t\u00eb kujtojn\u00eb t\u00eb parin e familjes s\u00eb tyre, ata vendosen kryesisht nga k\u00ebmb\u00ebt e t\u00eb ndjer\u00ebve. Prandaj thuajse t\u00eb gjith\u00eb jan\u00eb me shikim nga per\u00ebndimi.\u00a0 Si nj\u00eb p\u00ebrballje, dhe si nj\u00eb takim, mes dy bot\u00ebve. T\u00eb gjall\u00ebt e t\u00eb p\u00ebrkohshmit p\u00ebrball\u00eb atyre q\u00eb kan\u00eb nd\u00ebrruar jet\u00eb. N\u00eb mes tyre lutja, kujtesa dhe ushqimi e pija. Nj\u00eb gllenjk\u00eb raki, nj\u00eb cop\u00eb buk\u00eb, nj\u00eb p\u00ebrsh\u00ebndetje ritualistike e shum\u00eb emocione e kujtime n\u00ebp\u00ebr to. Kushdo q\u00eb kalon pran\u00eb duhet t\u00eb thot\u00eb nj\u00eb shprehje n\u00ebse e di:<strong><em> Pa\u00e7in drit\u00eb!<\/em> <\/strong>Ose &#8211; <strong><em>drit\u00eb pa\u00e7in!<\/em><\/strong> e p\u00ebrgjigjia si mir\u00ebnjohje vjen &#8211; <strong><em>gjithmon\u00eb e jet\u00eb<\/em><\/strong>.\u00a0 Ose &#8220;<em><strong>kofshi e i kujtofshi<\/strong><\/em>! e tjetri &#8211; <em><strong>ashtu koft\u00eb<\/strong><\/em>! Ose n\u00eb\u00a0 forma tjera edhe m\u00eb poetike, edhe m\u00eb dometh\u00ebn\u00ebse.<\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><span style=\"color: #808080;font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\"><strong>Epilog<\/strong><\/span><br \/><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">N\u00eb fshat kur ra diktatura, nj\u00ebrzit filluan t\u00eb ri-ndiznin<strong> <em>fijet<\/em> <\/strong>e t\u00eb nd\u00ebrtonin kish\u00ebza n\u00ebp\u00ebr varreza. <strong><em>Fije<\/em> <\/strong>quheshin ato q\u00eb do t\u2019i b\u00ebnin drit\u00eb shpirtrave n\u00eb dy bot\u00ebt &#8211; ishin si qirinj t\u00eb holl\u00eb. Kur fshati arriti t\u00eb nderonte nj\u00eb kish\u00ebz nd\u00ebr varreza, krahas <strong><em>fijeve<\/em><\/strong> kishte dhe nj\u00eb vend q\u00eb t\u2019i mblidhte t\u00eb gjith\u00eb ato fije.\u00a0 Fijet ndizeshin t\u00eb gjitha s\u00eb bashku, e t\u00eb gjith\u00eb luteshin ball\u00eb tyre. Kur nuk kishin prift q\u00eb t\u2019ju printe n\u00eb mesh\u00eb, fshati zgjidhte m\u00eb t\u00eb mo\u00e7min t\u00eb thoshte lutjen &#8211; <em>Jepua Zot jet\u00ebn e pasosshme<\/em>! <em>U shndri<\/em><em>tt\u00eb Drita e pambarueme!<\/em> E bashk\u00ebsia i p\u00ebrgjigjej me \u201c<em>Amin<\/em>\u201d.\u00a0 Si tregon nj\u00eb mik i imi, Besimi, n\u00eb fshatin e tyre, prifti \u00a0nuk mundi t\u00eb shkonte ndonj\u00ebher\u00eb. Ende sot e k\u00ebsaj dite nuk shkon. Ata q\u00eb kan\u00eb <strong><em>mbet\u00eb<\/em><\/strong> atje, vazhdojn\u00eb ta b\u00ebjn\u00eb lutjen n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb.<\/span><\/p><p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;font-size: 14pt\">Po ndalemi k\u00ebtu. Etnografia mbi nat\u00ebn e t\u00eb shumt\u00ebve, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb p\u00ebrpjekje me kuptu ato dit\u00eb q\u00eb njer\u00ebzit mendojn\u00eb se dy bot\u00ebt afrohen, dialogojn\u00eb, p\u00ebrafrohen, por nuk takohen. Deri k\u00ebtu mund t\u00eb shkojm\u00eb, deri k\u00ebtu kam mundur t\u00eb shkoj.<\/span><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nebi Bardhoshi | 01.11.2021 | nyje.al Bathore, 1 n\u00ebntor 2018, fotografi nga Nebi Bardhoshi. P\u00ebr Nat\u00ebn e t\u00eb Shumt\u00ebve pakkush ka shkruar n\u00eb etnografin\u00eb shqiptare, e nd\u00ebrkoh\u00eb t\u00eb dh\u00ebna historike ka jo pak. K\u00ebtu do t\u00eb ndalem vet\u00ebm te disa reflektime mbi \u00e7far\u00eb kam v\u00ebzhguar deri m\u00eb tash n\u00eb terren. Kjo pjes\u00ebz vjen si pjes\u00eb e nj\u00eb projekti k\u00ebrkimor q\u00eb e kam quajtur p\u00ebrkoh\u00ebsisht &#8220;Etnografi e prehjes&#8220;. P\u00ebrpiqem me hulumtu ato zona kohore n\u00eb kultur\u00eb, ku njer\u00ebzit besojn\u00eb se bota e pasosshme me at\u00eb t\u00eb sosshmen afrohen gati sa p\u00ebr t\u2019u takuar. Koha e vjesht\u00ebs. Koh\u00ebsi p\u00ebr p\u00ebrmallje me k\u00ebt\u00eb bot\u00ebN\u00ebntori ofron nj\u00ebfar\u00eb nd\u00ebrmjet\u00ebsie koh\u00ebsish. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb nd\u00ebrmjet\u00ebz. Nj\u00eb kalim drejt dimrit. Nj\u00eb vjesht\u00eb q\u00eb po lihet pas. P\u00ebr disa vise dimri vjen m\u00eb shpejt. Nata \u00ebsht\u00eb m\u00eb e gjat\u00eb, dita \u00ebsht\u00eb m\u00eb e shkurt\u00ebr. Ajo shkon prap\u00eb duke u shkurtuar. Gjethet kan\u00eb r\u00ebn\u00eb. Vijojn\u00eb t\u00eb bien. Frytet piqen. Rakia e re ka dal\u00eb. Pak ver\u00eb e re, ose si musht ia ka beh\u00eb. Bag\u00ebtia ka do koh\u00eb q\u00eb iu \u00ebsht\u00eb kthyer v\u00ebrriave. Bereqeti \u00ebsht\u00eb mbledhur. Njer\u00ebzit mblidhen m\u00eb shum\u00eb rreth votr\u00ebs. Fillon e ndizet zjarri. Dikush e ka festu fest\u00ebn e fisit, dik\u00eb tjet\u00ebr e pret. Fiset festojn\u00eb m\u00eb s\u00eb shumti n\u00eb pjes\u00ebn e dyt\u00eb t\u00eb vitit. Prej mesit t\u00eb mesit t\u00eb ver\u00ebs, Sh\u00ebn Maris\u00eb e deri n\u00eb prag t\u00eb pranver\u00ebs. Bashk\u00eb me festat e fisit, fetohen dit\u00ebt e shenjta t\u00eb Kish\u00ebs. Edhe festat e Fisit, lusin t\u00eb shenjt\u00ebn e fes\u00eb. M\u00eb mir\u00eb me qen\u00eb mir\u00eb edhe me or\u00eb e zan\u00eb e Krisht.\u00a0 Kur fillon dita me ra, nata fllon me \u00e7ue krye, e kur ke vendos mos me luajt truall sipas stin\u00ebve, por jet\u00ebn me e lidh me tok\u00ebn, fisin, e zotin, at\u00ebher\u00eb, \u00ebsht\u00eb mir\u00eb me nda dhe koh\u00ebn kur me u lut, e si me u lut. Me lidh\u00eb fije me veten, zotin e natyr\u00ebn. Kultura \u00ebsht\u00eb edhe nj\u00eb t\u00ebr\u00ebsi fijesh. Fijet nd\u00ebrthuren, thuren, k\u00ebrthuren. Me nj\u00eb e dy n\u00ebntor katolik\u00ebt kujtojn\u00eb t\u00eb shumt\u00ebt e gjith\u00eb t\u00eb shenjt\u00ebt. Jo vet\u00ebm n\u00eb Shqip\u00ebri, por gjer\u00ebsisht. &#8220;T\u00eb gjith\u00eb t\u00eb shenjt\u00ebt\u2019 , jan\u00eb shnd\u00ebrruar t\u00eb till\u00eb nga shpallja e njohja prej Kish\u00ebs. T\u00eb shumt\u00ebt. Si\u00e7 edhe fjala thot\u00eb, jan\u00eb t\u00eb gjith\u00eb shpirtrat e atyre q\u00eb kan\u00eb nd\u00ebrruar jet\u00eb. Edhe p\u00ebr ta mbahet mesh\u00eb, q\u00eb shpirtrat e tyre t\u00eb pushojn\u00eb n\u00eb paqe. N\u00eb paqen e p\u00ebrjetshme. M\u00eb duket sikur ndarja n\u00eb mes t\u00eb gjith\u00eb shpirtrave dhe t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb shenjt\u00ebve, jan\u00eb dy shenja historike. T\u00eb dyja me koh\u00eb, me periudha e dometh\u00ebnie historike. E para duket sikur i p\u00ebrgjigjet nj\u00eb koh\u00eb m\u00eb t\u00eb hershme, e dyta m\u00eb e von\u00eb. Dikush mendon se t\u00eb shumt\u00ebt kan\u00eb lidhje me t\u00eb par\u00ebt. Ndoshta t\u00eb shumt\u00ebt jan\u00eb nj\u00eb kategori tjet\u00ebr. Ata nuk jan\u00eb vet\u00ebm themeluesit, t\u00eb par\u00ebt e fisit, jan\u00eb t\u00eb shumt\u00ebt. P\u00ebr t\u00eb Gjith\u00eb t\u00eb Shenjt\u00ebt, disa thon\u00eb q\u00eb prej shekullit t\u00eb shtat\u00eb pati nj\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr strukturim institucional. T\u00eb tjer\u00eb japin data t\u00eb tjera. Disa, t\u00eb shumtit i th\u00ebrrasin t\u00eb shuemit&#8211; si t\u00eb shuarit. N\u00eb t\u00eb folmen e p\u00ebrditshme, sidomos sa m\u00eb n\u00eb mal\u00ebsi, njer\u00ebzit ta thon\u00eb qart\u00eb se t\u00eb shumit apo t\u00eb shumtit jan\u00eb gjith\u00eb ata q\u00eb kan\u00eb nd\u00ebrrruar jet\u00eb. \u00cbsht\u00eb prap\u00eb mir\u00eb me e lan\u00eb hapur shtegun e interpretimeve historiciste, po aq dhe antropologjike. Ndoshta ka nj\u00eb formul\u00eb q\u00eb ka pas q\u00ebllim pajtimin. Me dat\u00eb 1 lutjet e p\u00ebrkujtimet shkojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb shpirtrat, e me dat\u00eb 2 vet\u00ebm p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb\u00a0 shenjt\u00ebt. Dit\u00ebn e par\u00eb, pra me 1 n\u00ebntor kujtohen t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb par\u00ebt. Nderimi i t\u00eb par\u00ebve, b\u00ebhet disa duarsh n\u00eb kultur\u00ebn tradicionale. Ata nderohen si an\u00ebtar\u00eb \u00a0t\u00eb bashk\u00ebsis\u00eb si t\u00ebr\u00ebsi, si bashk\u00ebsi sociale q\u00eb jeton n\u00eb at\u00eb bot\u00eb. N\u00eb bot\u00ebn ku t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb gjall\u00ebt do t\u00eb shkojn\u00eb. Jo pak kultura tradicionale shohin lidhje mes bot\u00ebve, e bashk\u00ebsin\u00eb e kan\u00eb par\u00eb mes t\u00eb gjall\u00ebve, t\u00eb atyre q\u00eb kan\u00eb nd\u00ebrruar jet\u00eb dhe atyre q\u00eb do t\u00eb vijn\u00eb. P\u00ebr nj\u00eb ateist, ky \u00ebsht\u00eb iluzion, bestytni, edhe gj\u00eb e kot\u00eb, e p\u00ebr nj\u00eb besimtar, n\u00eb k\u00ebt\u00eb jet\u00eb njeriu \u00ebsht\u00eb thjesht\u00eb nj\u00eb vizitor, nj\u00eb kalimtar n\u00ebp\u00ebr prova t\u00eb ndryshme. T\u00eb dy pal\u00ebt bien dakord, se n\u00eb k\u00ebt\u00eb bot\u00eb njeriu \u00ebsht\u00eb i p\u00ebrkohsh\u00ebm. Ateisti ngul k\u00ebmb\u00eb te arsyeja, besimtari te besimi. Nganj\u00ebher\u00eb q\u00ebndrimet nd\u00ebrthuren, nganj\u00ebher\u00eb dikush quan besimin si arsye, e tjetri arsyen si besim. N\u00eb kultur\u00ebn e p\u00ebrditshme, gjen plot besimtar\u00eb q\u00eb nuk besojn\u00eb n\u00eb jet\u00ebn e p\u00ebrtejme. Takon edhe ateist\u00eb q\u00eb kan\u00eb d\u00ebshir\u00eb t\u00eb besojn\u00eb n\u00eb nj\u00eb jet\u00eb t\u00eb amshueme. Edhe ateist\u00eb, edhe besimtar\u00eb kam takuar n\u00eb dit\u00ebn e t\u00eb shumt\u00ebve. T\u00eb dy pal\u00ebt kan\u00eb nderim p\u00ebr t\u00eb af\u00ebrmit e tyre q\u00eb kan\u00eb nd\u00ebrruar jet\u00eb. Nganj\u00ebher\u00eb kujtohen s\u00eb bashku. Nganj\u00ebher\u00eb t\u00eb shenjt\u00eb konsiderohen t\u00eb gjith\u00eb at\u00eb q\u00eb pranuan krishtin, e k\u00ebshtu si shpirtra t\u00eb pranuar, t\u00eb shumt\u00ebt kthehen n\u00eb t\u00eb shenjt\u00eb. Ka lutje p\u00ebr shpirtrat e t\u00eb shumt\u00ebve. Lutje p\u00ebr shpirtin e secilit q\u00eb e ka l\u00ebshuar k\u00ebt\u00eb bot\u00eb m\u00eb par\u00eb. Kujtes\u00eb e kujtime p\u00ebr jet\u00ebt e nd\u00ebrruara. Lutje, heshtje, qirinj. Qirinj, e dikur &#8220;fije&#8221;. Si fije, si qirinj, si d\u00ebshmi q\u00eb jeta \u00ebsht\u00eb n\u00eb fije, se jeta \u00ebsht\u00eb si fije, se shkon e nuk shkon p\u00ebrfije. Fija \u00ebsht\u00eb qiri. K\u00ebto lutje jan\u00eb p\u00ebr t\u00eb shumtit\u00a0 dhe nj\u00ebherazi e ndoshta m\u00eb shum\u00eb\u00a0 p\u00ebr t\u00eb paktit. T\u00eb shumtit b\u00ebhen atje ku koha pezullohet &#8211; n\u00eb p\u00ebrjet\u00ebsi. Lutja, e drejtuar prej secilit, por m\u00eb shum\u00eb kur meshtohet nga nj\u00eb at\u00eb, k\u00ebrkon me nd\u00ebrmjetsu. \u00c7far\u00eb? Me nd\u00ebrmjet\u00ebsu kalimin sa m\u00eb t\u00eb leht\u00eb, mos ngecjen n\u00eb nd\u00ebrmjet\u00ebsi &#8211; n\u00eb purgator. Me nd\u00ebrmjet\u00ebsu, mund\u00ebsin\u00eb e faljes s\u00eb m\u00ebkateve t\u00eb atyre q\u00eb mbeten n\u00eb mes dy bot\u00ebve. Nj\u00eb k\u00ebrkes\u00eb me leht\u00ebsu shpirtin e t\u00eb par\u00ebve t\u00eb mb\u00ebrritur n\u00eb at\u00eb bot\u00eb. T\u00eb par\u00ebt jan\u00eb i madh e i vog\u00ebl. Ndoshta lutja ma e p\u00ebrshpirt\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt, q\u00eb kan\u00eb nd\u00ebrruar jet\u00eb. P\u00ebr t\u00eb Pakt\u00ebt, e t\u00eb mpaksurit n\u00eb koh\u00eb, kujtesa kryesore \u00ebsht\u00eb &#8220;p\u00ebrkoh\u00ebsia&#8221; n\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb. Nj\u00eb k\u00ebrkes\u00eb p\u00ebr t&#8217;i dh\u00ebn\u00eb vetes mund\u00ebsin\u00eb p\u00ebr t\u00eb par\u00eb se sa shpejt kalon kjo jet\u00eb. \u201cThjesht mysafir jemi n\u00eb k\u00ebt\u00eb jet\u00eb\u201d, &#8211; m\u00eb thoshte nj\u00eb varrmih\u00ebs teksa sistemonte varrin e dikujt. Bathore, 1 n\u00ebntor 2018, fotografi nga Nebi Bardhoshi.<\/p>","protected":false},"author":2,"featured_media":11588,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"episode_type":"","audio_file":"","podmotor_file_id":"","podmotor_episode_id":"","cover_image":"","cover_image_id":"","duration":"","filesize":"","filesize_raw":"","date_recorded":"","explicit":"","block":"","ocean_post_layout":"right-sidebar","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"ocs-kendveshtrim-category-post-sidebar","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[3,4],"tags":[9,44,64,90,91,138,214],"class_list":["post-11583","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kendveshtrim","category-kryenyje","tag-1-nentor","tag-bathore","tag-dita-e-te-shumteve","tag-etngrafi-e-prehjes","tag-etnografi","tag-kamez","tag-nebi-bardhoshi","entry","has-media"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nyje.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11583","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/nyje.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/nyje.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nyje.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nyje.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11583"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/nyje.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11583\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25684,"href":"https:\/\/nyje.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11583\/revisions\/25684"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nyje.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11588"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nyje.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11583"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/nyje.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11583"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/nyje.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11583"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}